श्री नवनाथ भक्तिसार · मूळ पोथी
अध्याय ३४
वीरभद्रास सजीव केलें; मच्छिंद्रनाथानें त्रिविक्रम राजाचा देह सोडला; अडभंग कथा; रेवणनाथ जन्मकथा. १८१ ओव्या · कथासार वाचा
श्रीगणेशाय नमः जयजयाजी रघूत्तमा ॥आराध्य होसी प्लवंगमां ॥जटायूनामी विहंगमा ॥मुक्तिदाता रक्षक तूं
॥१॥
तरी आतां कथाप्रसंगा ॥पुढें बोलवी नवरस प्रसंगा ॥जेणें ऐकूनि श्रोतये अंगा ॥अनुभवतील महाराजा
॥२॥
मागिले अध्यायीं करविलें बोलणें ॥मच्छिंद्राचें भूमंडळीं शरीर आणून ॥वीरभद्र मारुनि केला भस्म ॥दानवांसह रणांगणीं
॥३॥
तरी आतां पुढें कथा ॥वीरभद्र निमाल्या उमाकांता ॥सहज गुण आठवोनि चित्ता ॥पुत्रमोहें वेष्टिला
॥४॥
मुख वाळूनि झालें म्लान ॥अश्रु लोटले दोन्ही नयनीं ॥परी न बोले कांहीं जटा वेष्टूनी ॥पुत्र मोहें स्फुंदतसे
॥५॥
मनांत म्हणे हा हा पुत्रा ॥परता धैर्या लावण्यगात्रा ॥विद्यासंपन्न सर्वअस्त्रा ॥जाणता एक होतास कीं
॥६॥
अहा कैसा दैवहीन हातींचें गेलें पुत्रनिधान ॥काय असोनि अपार गण ॥तया सरसी न पवती
॥७॥
एक इंदु खगीं नसतां ॥अपार उडुगण असोनि वृथा ॥तेवीं वीरभद्राविण सर्वथा ॥हीन तेजें वाटती
॥८॥
कीं मयूरा सर्वागीं डोळे ॥परी देखण्याचे मंदावले बुबुळे ॥तेवीं वीरभद्राविण गण विकळे ॥सर्व मातें भासती पैं
॥९॥
कीं गात्रें सकळ चांगुलपणीं ॥अंगी मिरविला लावण्यखाणी ॥परी एक घ्राण गेलें सांडोनी ॥सकळ विकळ ती होती
॥१०॥
तैसें माझ्या वीरभद्राविण ॥सकळ विकळ दिसती गण ॥अहा वीरभद्र माझा प्राण ॥परत्र कैसा गेला सोडोनी
॥११॥
ऐसें म्हणूनि मनींच्या मनांत ॥पंचानन आरंबळत ॥तीं चिन्हें जाणूनि गोरक्षनाथ ॥चित्तामाजी कळवळला
॥१२॥
मनांत म्हणे बद्रिकाश्रमातें ॥मातें बैसविलें तया गुरुनाथें ॥तै रात्रंदिवस उमाकांत ॥मजसाठीं श्रम पावे
॥१३॥
मायेसमान पाळूनि लळा ॥माता रक्षी जेवीं बाळा ॥तरी ऐसा स्वामी चित्तकोंवळा ॥पुत्रमोहें वेष्टिला असे
॥१४॥
अहा तरी म्यां उपकार ॥काय हो केला अनिवार ॥ऐसा स्वामी शिणविला हर ॥दुःख तुंबळ देऊनियां
॥१५॥
ऐसें म्हणून स्वचित्तांत ॥पायां लागे गोरक्षनाथ ॥म्हणे पुत्रदुःखावरी मोहवेष्टित ॥चित्त तुमचे झालें कीं
॥१६॥
तरी वीरभद्रातें आतां उठवीन ॥परी अस्थि आणाव्या ओळखून ॥येथें राक्षसांचें झालें कंदन ॥राक्षसअस्थी मिरविती
॥१७॥
त्यांत वीरभद्राच्या अस्थी ॥मिसळल्या कृपामूर्ती ॥म्हणूनि संशय वाटें चित्तीं ॥वीरभद्रातें उठवावया
॥१८॥
जरी ऐसिया मिसळल्या नाथा ॥संजीवनीप्रयोग जपतां ॥सकळ राक्षस उठतील मागुतां ॥म्हणोनि चिंता व्यापिली
॥१९॥
ऐसें बोलतां गोरक्षजती ॥नीलग्रीव म्हणे कृपामूर्ती ॥वीरभद्राच्या सकळ अस्थी ॥ओळखून काढीन मी
॥२०॥
माझे गण आहेत जितुले ॥ते आसनीं भोजनीं भले ॥मम नामीं रत झाले ॥कायावाचाबुद्धीनें
॥२१॥
तरी चित्तबुद्धिअंतःकरणीं ॥वीरभद्र नामीं गेला वेष्टोनी ॥जागृत सुषुप्त स्वप्नीं ॥वेष्टिला असे मम नामीं
॥२२॥
ऐसें बोलूनि शंकर ॥रणभूमीत करी संचार ॥मग तेथें अस्थि उचलूनि सत्वर ॥कर्णी आपुल्या लावीतसे
॥२३॥
ऐशियेपरी शोध करितां ॥वीरभद्र जेथें पडला होता ॥तेथे जाऊनि अवचट हस्ता ॥अस्थी उचली तयाच्या
॥२४॥
अस्थी उचलोनि कर्णी लावीत ॥तंव त्या अस्थी मंद शब्द करीत ॥शिव शिव म्हणोनि शब्द येत ॥शिवकर्णी तत्त्वतां
॥२५॥
मग त्या अस्थी पंचानने ॥गोळा केल्या परीक्षेनें ॥जेथें होता गोरक्षनंदन ॥तेथें आणूनि ठेविल्या
॥२६॥
मग तो विद्यार्णवकेसरी ॥भस्मचिमुटी कवळूनि करीं ॥वीरभद्रनामीं साचोकारीं ॥संजीवनी स्मरला असे
॥२७॥
होतां संजीवनीचा प्रयोग पूर्ण ॥वीरभद्र उठला देह धरुन ॥म्हणे माजें धनुष्यबाण ॥कोठें आहे सांग कीं
॥२८॥
व्यापले अपार राक्षस कोटी ॥तितुके मारीन आतां जेठी ॥उपरी गोरक्षा यमपुरी शेवटीं ॥प्रतापानें दावीन कीं
॥२९॥
ऐसें वीरभद्र बोले वचन ॥करीं धरीं पंचानन ॥म्हणे बापा आतां शीण ॥व्यर्थ बोलाचा न करी
॥३०॥
मग हदयी कवळूनि त्यातें ॥सांगितला सकळ वृत्तांत ॥उपरी म्हणे उमाकांत ॥स्नेह नाथीं धरावा
॥३१॥
मग गोरक्ष आणि वीरभद्रजेठी ॥उभयतांची करविली भेटी ॥उपरी म्हणे स्नेह पोटीं ॥उभयतांनीं रक्षावा
॥३२॥
उपरी बहात्तर कोटी चौर्यांभयशीं लक्ष ॥शिवगण प्रतापी महादक्ष ॥ते वायुचक्रीं असतां प्रत्यक्ष ॥उतरी गोरक्षक तयांसी
॥३३॥
मग सकळ समुदाय एक करुन ॥जाते झाले गोरक्ष नमून ॥येरीकडे राव त्रिविक्रम ॥राज्यवैभवीं गुंतला
॥३४॥
गोरक्ष सकळ शवमांदुस ॥रक्षन करी शिवालयास ॥तों त्रिविक्रमराव दर्शनास ॥अकस्मात पातला
॥३५॥
राव देखतां गोरक्षासी ॥प्रेमें मिठी घाली ग्रीवेसी ॥निकट बैसवोनि त्यासी ॥सर्व वृत्तांत विचारी
॥३६॥
मग शवाचा जो झाला वृत्तांत ॥तो सकळ त्यातें केला श्रुत ॥होतांचि तळमळ चित्तांत ॥मच्छिंद्राच्या लागली
॥३७॥
मग गोरक्षासी बोले वचन ॥धैर्य धरावें कांहीं दिन ॥धर्मनाथातें राज्यासन ॥देऊनि येतो लगबगें
॥३८॥
ऐसें बोलूनि प्रजानाथ ॥स्वगृहीं आला त्वरितात्वरित ॥बोला वोनि मत्रिकांतें ॥विचारातें घडविलें
॥३९॥
मग पाहूनि उत्तम दिन ॥महीचे राव घेतले बोलावून ॥राज्यपदीं स्वहस्तें अभिषेक करवून ॥धर्मराज स्थापिला
॥४०॥
याचकांसी देऊनि अपार धनें ॥आणि भूपांलागीं दिधली भूषणें ॥परम स्नेहें बोळवून ॥बंदिजन सोडविले
॥४१॥
यासही लोटला एक मास ॥राव त्रिविक्रम आपुल्या मंदिरीं खास ॥देह सांडूनि शिवालयास ॥तत्क्षणीं पातला
॥४२॥
येरीकडे रेवती सती ॥सहज गेली राजसदनाप्रती ॥म्हणे महाराजा हे नृपती ॥अजूनि कां हो निजलांत
॥४३॥
परी तीतें न बोले कांहीं ॥मग हालवोनि पाहे स्वहस्तप्रवाहीं ॥तंव तें प्रेत मिरवले देहीं ॥पाहोनि शोका वहिवाटे
॥४४॥
रेवती शोक करितां तुंबळ ॥ऐकूनि धांवला धर्मनाथ बाळ ॥मंत्री प्रजा सेवक सकळ ॥हंबरडा बहु ऊठला
॥४५॥
तो वृत्तांत शिवालयासी ॥जनमुखें आला गोरक्षापाशीं ॥मग सिद्ध करुनि भस्मचिमुटीसी ॥संजीवनी प्रयोजी
॥४६॥
अस्थी मांस प्रयोजितां ॥देह संगीन झाला त्वरित ॥संगीन होतां मच्छिंद्रनाथा ॥समय पावला रिघावया
॥४७॥
मच्छिंद्र देहीं संचार होतां ॥उठूनि बैसला क्षण न लागतां ॥येरीकडे रावप्रेत ॥स्मशानवाटिके आणिलें
॥४८॥
प्रेत आणिलें स्मशानी ॥त्रिवर्ग पहावया निघाले मुनी ॥तो रेवतीनें दृष्टीं पाहोनी ॥शोध आणविला तयाचा
॥४९॥
करुनि रायाचें दहन ॥स्नाना गेले सकळ जन ॥परी धर्मराज दारुण ॥शोक करी अदभुत पैं
॥५०॥
शोक करी तरी कैसा ॥सोडूनि प्राणाचा भरंवसा ॥लोक बोधितां न ये भासा ॥आरंबळत असे आक्रोशें
॥५१॥
उत्तरक्रिया झालिया उपरी ॥न राहे रुदन तयाचे परी ॥अन्नपाणी वर्जोनि शरीरी ॥प्रान देऊं म्हणतसे
॥५२॥
मग मायेचा मोह अत्यंत ॥त्यातें नेऊनि परम एकांतात ॥म्हणे बाळा शोक कां व्यर्थ ॥पितयाकरितां करितोसी
॥५३॥
तरी आतां बाळ तुझा पितां ॥चिरंजीव आहे महीवरुता ॥प्रत्यक्ष जाऊनि शिवालयीं आतां ॥निजदृष्टी विलोकी
॥५४॥
तव पित्याचें मच्छिंद्र नाम ॥चिरंजीव आहे उत्तमोत्तम ॥ऐसे ऐकतां राजोत्तम ॥पिसा कैसा म्हणतसे
॥५५॥
मग प्रवेशादि सकळ वार्ता ॥सांगती झाली निजसुत ॥धर्मराया ऐकूनि तत्त्वतां ॥तुष्ट झाला शरीरातें
॥५६॥
मग शीघ्र घेऊनि कटकभार ॥शिवालयीं आला अति सत्वर ॥भावें नमुनि नाथ मच्छिंद्र ॥शिबिकासनीं वाहिला
॥५७॥
नेऊनि आपले राजभवनी ॥सेवा करीतसे प्रीतीकरुनी ॥मग तो एक संवत्सर येथें राहुनी ॥पुढें तीर्था चालिला
॥५८॥
चालिला परी धर्मनाथ ॥परम झाला शोकाकुलित ॥म्हणें ताता तव सागातें ॥मीही तीर्था येतो कीं
॥५९॥
याउपरी बोले मच्छिंद्रनाथ ॥बाळा द्वादश वर्षी येऊं येथें ॥मग जोग देऊ गोरक्षहातें ॥तूतें सवें नेईन मी
॥६०॥
आतां रेवतीची सेवा करुन ॥भोगीं आपुलें राज्यासन जेथें रेवती तेथें प्राण ॥माझा असे हो बाळका
॥६१॥
तिची सेवा केलियानें ॥संतुष्ट आहे माझें मन ॥ऐसें करुनि समाधान ॥त्रिवर्ग तेथूनि निधाले
॥६२॥
मग तीर्थाटनी भ्रमण करिती ॥येऊनि पोहोंचले गोदातटीं ॥धामनगर काननपुटीं ॥येऊनियां पोहोंचले
॥६३॥
ग्रामनाम ऐकूनि कानीं ॥गोरक्षाचे अंतःकरणीं ॥स्मरण झालें कृषीधर्मी ॥माणिकनामी कृषांचे
॥६४॥
मम मच्छिंद्रातें सांगे समस्त ॥अडबंग भेटला एक तेथें ॥मी प्रसन्न होतां आपुल्या चित्तें ॥कांही वर न वे तो
॥६५॥
मग मुळापासूनि तयाचें कथन ॥मच्छिंद्रा केलें निवेदन ॥मच्छिंद्रें ऐकूनि वर्तमान ॥म्हणें पुनः आतां पाहावा
॥६६॥
मग शेतसुमार धरुनि चाली ॥चालत आले त्रिवर्ग पाउलीं ॥तों माणीकनामें निश्चयबळी ॥काष्ठासमान देखिला
॥६७॥
मौळीं विराजे वेष्टन ॥बाबर्या रुळती महीकारण ॥नखें जुळमट गेलीं होऊन ॥मांस दिसेना तिळभरी
॥६८॥
अस्थी त्वचा झालीं एक ॥पोट झालें पृष्ठीं स्थायिक ॥दृष्टी लावूनियां देख ॥मंत्रजप करीतसे
॥६९॥
ऐसी पाहतां तपाकृती ॥गोरक्ष धन्य म्हणे चित्तीं ॥मग नमूनि मच्छिंद्राप्रती ॥अडबंग हाचि म्हणतसे
॥७०॥
मग निकट येऊनि त्रिवर्ग जण ॥बोलते झाले तयाकारण ॥म्हणती आतां तपोधन ॥पूर्ण तप करी कां रे
॥७१॥
येरु वचन त्या देत ॥तुमचें यांत काय जात ॥धरुनि आपला शुद्ध पंथ ॥गमन करावें येथूनियां
॥७२॥
जें जें बोले मच्छिंद्रनाथ ॥तया वांकडेपणें उत्तर देत ॥मग गोरक्ष म्हणे मच्छिंद्रातें ॥हा अडबंग असे महाराजा
॥७३॥
तरी याचें आतां हित ॥युक्तीनें करितो बैसा स्वस्थ ॥मग तरुच्छायेनिकट तेथ ॥मच्छिंद्र जाऊनि बैसला
॥७४॥
चौरंगा आणि मच्छिंद्रनाथ ॥गोरक्षाची मौज पाहत ॥गोरक्ष जाऊनि पैं तेथ ॥अहा अहा म्हणतसे
॥७५॥
अहा म्हणोनि वाणी ॥म्हणे ऐसा महीतें दुजा स्वामी ॥आम्हीं देखिला नाहीं नयनीं ॥तपोनिधि आगळा हो
॥७६॥
समुद्रवलयांकित ॥पृथिवी पाहिली आहे समस्त ॥परी ऐसा तपोनाथ ॥देखिला नाहीं निजदृष्टीं
॥७७॥
तरी ऐसा स्वामी योगमुनी ॥याचा अनुग्रह घ्यावा कोणीं ॥गुरु झालिया ऐसा प्राणी ॥दैव अपार मिरवतसे
॥७८॥
तरी आतां असो कैसें ॥गुरु करावा आपणास ॥ऐसें बोले त्यास ॥प्रज्ञावंत महाराजा
॥७९॥
म्हणे स्वामी कृपा करुन ॥मज अनुग्रही गुरु होऊन ॥येरु बोलणें ऐकोन ॥अडबंग म्हणे तयासी
॥८०॥
बेटा येवढा थोर झाला ॥अद्यापि अक्कल नाहीं त्याला ॥गुरु करुं म्हणतो आम्हांला ॥मूर्खपणीं आगळा हा
॥८१॥
मग मजला गुरु करुं पाहशी ॥तरी तूंचि कां बेट्या होईनासी मजसी ॥ऐसें म्हणोनि स्वमुखासी ॥तया कर्णी लावीतसे
॥८२॥
कर्ण लागतां गोरक्षाननीं ॥सज्ञानमंत्र ब्रह्मखाणी ॥परम कृपें कर्णी फुंकूनी ॥सनाथ केला क्षणार्धे
॥८३॥
मंत्र पडतां कर्णपुटीं ॥त्रैलोक्याची आली दृष्टी ॥स्थावरजंगम एकथाटीं ॥ब्रह्मरुप भासलें
॥८४॥
मग अर्थाअर्थी सकल ज्ञान ॥झाला बृहस्पतिसमान ॥मग सांडूनि आपुलें तपःसाधन ॥गोरक्षचरणीं लागला
॥८५॥
मग गोरक्ष भस्मशक्तिप्रयोग ॥प्रयोगूनि भाळीं चर्ची सांग ॥तेणेंकरुनि सर्वाग ॥शक्तिवान मिरवलें
॥८६॥
मग धरुनि शीघ्र तयाचा हस्त ॥वृक्षाखालीं आणी नाथ ॥म्हणे महाराजा कृपावंत ॥अडबंग हाचि ओळखावा
॥८७॥
हंसूनि बोले मच्छिंद्रमुनी ॥या अडबंगातें अडभंग नामीं ॥पाचारावें सर्व येथोनी ॥साजूकपणी या वाटतसे
॥८८॥
मग अवश्य म्हणे गोरक्ष त्यास ॥नाथदीक्षा दीधली खास ॥मग शीघ्र घेऊनि व्यासंगास ॥तीर्थालागीं जातसे
॥८९॥
मार्गी जातां सद्विद्येसी ॥सकळ तेव्हां पूर्ण अभ्यासी ॥आपुल्या समान शस्त्रअस्त्रेंसीं ॥अडभंग तो मिरवला
॥९०॥
असो ऐसे चारी जण ॥द्वादश वर्षे तीर्थाटन ॥करुनि पुनः प्रयागकारण ॥चारी सूर्य पातले
॥९१॥
येरीकडे धर्मरायासी ॥पुत्र झाला सतेजराशी ॥वडिलांचें नांव ठेविलें त्यासी ॥त्रिविक्रम म्हणोनियां
॥९२॥
चौघे प्राज्ञिक ग्रामीं येतां ॥श्रुत झालें धर्मनाथा ॥मग कटकभारेसीं शिबिके तत्त्वतां ॥बैसवोनि आणिलें सदनासी
॥९३॥
मग धृति वृत्ति भक्ति सघन ॥करुनि तोषविलें मच्छिंद्रमन ॥मग त्रिविक्रमसुता राज्यीं स्थापून ॥दीक्षा घेतली योगाची
॥९४॥
माघमासीं पुण्यतिथी ॥द्वितीयेसी धर्मराजाची बीज म्हणती ॥तें दिवशीं गोरक्ष जती ॥अनुग्रह देत तयातें
॥९५॥
या उपरी देव मिळवूनि स्वर्गीचे ॥आणि प्रजालोक त्या ग्रामीचे ॥मेळवूनि चोज अनुग्रहाचें ॥मोहळें रचिलीं अपार
॥९६॥
अनुग्रह झाल्यावरती ॥सकळ बैसोनि एकपंक्तीं ॥गोरक्ष कवळ घेऊनि हातीं ॥सर्वामुखीं ओपीतसे
॥९७॥
मग तो आनंद परम जेठी ॥पाहूनि धांवले सुरवर थाटीं ॥तेही प्रसाद पावोनि शेवटीं ॥तुष्ट चित्तीं मिरवले
॥९८॥
मिरवले परी करिती भाषण ॥ऐसाचि प्रसाद जन्मोजन्म ॥प्रतिसंवत्सरीं असावा पूर्ण ॥इच्छेलागीं वाटतसे
॥९९॥
ऐसें बोलतां सुरवर सकळ ॥ऐकोनि बोले तपोबळ ॥माझें नाम घेऊनि केवळ ॥अर्पा जगा प्रतिवर्षी
॥१००॥
धर्मराजाची बीज म्हणवूनी ॥उत्सव करावा तुम्ही सघन ॥याचि नीती कुमारा सांगोनि ॥कवळों पाहे जगासी
॥१०१॥
मंत्र स्फुरला म्हणूनि स्फुरमाण ॥सकळ तुम्ही बोला वचन ॥अंबलिपणें शक्तीसमान ॥सदैव करा उत्सवो
॥१०२॥
ऐसें महाराजा गोरक्ष बोलतां ॥मानवलें सुरवरांच्या चित्ता ॥मग प्रतिवर्षी आनंदभरिता ॥महाउत्सव करीत
॥१०३॥
तैंपासूनि सहजासहज ॥जगीं मिरवतसे धर्मनाथाची बीज ॥हें वृत्त आचरल्या महाराजा ॥तुष्ट होतसे गोरक्ष
॥१०४॥
पूर्वी किमयागार ग्रंथांत ॥स्वयें बोलिला गोरक्षनाथ ॥कीं बीजेचें जो आचरील व्रत ॥शक्तीमान आपुल्या
॥१०५॥
तयाचे गृहीं दोषदरिद्र ॥रोगभोगादि विघ्नेंद्र ॥स्वप्नामाजीं संसार अभद्र ॥पाहणार नाहीं निजदृष्टीं
॥१०६॥
प्रत्यक्ष रमा सुखें सुरगणीं ॥त्या गृहीं होईल गृहवासिनी ॥मग दोषदरिद्र तया अवनी ॥स्पर्शावया येईना
॥१०७॥
असो महात्म्य वदावें किती ॥ते प्राज्ञिक पावले सुखसंपत्ती ॥जैसी कामना वेधेल चित्तीं ॥तोचि अर्थ पावेल
॥१०८॥
ऐसा गोरक्ष तयाकारण ॥बोलिला आहे मूळग्रंथीं वचन ॥तैसें येथें केलें लेखन ॥विश्वासातें वरा कीं
॥१०९॥
असो तेथें महोत्साह करुन ॥धर्मनाथा नाथदीक्षा देऊन ॥तेथोनि निघाले पांच जण ॥नरशार्दूळ ते ऐका
॥११०॥
नाना तीर्थे करितां महीसी ॥अभ्यासिलें सद्विद्येसी ॥शाबरी सहस्त्र अस्त्रासीं ॥प्रवीण केला महाराजा
॥१११॥
मग शेवटीं बद्रिकाश्रमीं जाऊन ॥दृश्य केला उमारमण ॥धर्मराज तया स्वाधीन ॥तपालागीं बैसविला
॥११२॥
द्वादश वर्षाचा केला नेम ॥तपा बैसला नाथ धर्म ॥येरु तेथूनि चौघे जण ॥तीर्थालागीं चालिले
॥११३॥
द्वादश संवत्सर तीर्थे करुन ॥पुनः पाहिला बद्रिकाश्रम ॥मग तेथें मावंदे अति दुर्गम ॥बद्रिकाश्रमीं मांडिलें
॥११४॥
सकळ देव सुरवरांसहित ॥पाचारुनि घेतले तेथ ॥मावंदें झाल्या पूर्ण वरातें ॥देऊनि देव गेले पैं
॥११५॥
मग तो धर्मराज सवें घेऊन ॥फेरी करिती तीर्थाटन ॥आतां पुढें ऐंका कथन ॥रेवणसिद्धनाथाचें
॥११६॥
पूर्वी अठ्ठयायशीं सहस्त्र ऋषी ॥झाले आहेत विधिवीर्यासी ॥त्याचि समयीं रेत महीसी ॥रेवातीरी पडियेलें
॥११७॥
रेवातीरी तेंही रेवेंत ॥रेत पडिलें अकस्मात ॥चमस नारायण संचार करुनि त्यांत ॥देहद्वारीं मिरवला
॥११८॥
बाळतनू अति सुकुमार ॥बालार्ककिरणीं मनोहर ॥उकरडां लोळे महीवर ॥ठेहेंठेंहें म्हणोनियां
॥११९॥
तों त्या काननीं कृषी एक ॥उत्तम नाम सहनसारुक ॥तो घट घेऊनि न्यायवा उदक ॥रेवातीरा पातला
॥१२०॥
पातला परी अकस्मात ॥येता झाला बाळ जेथ ॥सहज चालीं पुढें चालत ॥बाळ दृष्टीं देखिलें
॥१२१॥
बाळ परम अति सुकुमार ॥कांति कर्दळीगाभाभर ॥पाहूनि तयाचें अंतर ॥विव्हळ मोहें झाला असे
॥१२२॥
मग घट ठेवूनि महीलागीं ॥धांवोनि तांतडीं उचली वेगीं ॥मोहें कवळूनि हदयभागीं ॥अति स्नेहें धरिलेसें
॥१२३॥
आधींच सहनसारुक नामानें ॥तेथें दयेसी काय उणें ॥आवडीनें करुनि मुखचुंबन ॥कुर्वाळीत प्रीतीनें
॥१२४॥
मग रिक्तपट भरुनि आडीं ॥ग्रामांत आला हरुषापाडी ॥सदनीं प्रवेशूनि आवडीं ॥कांतेलागीं बोलतसे
॥१२५॥
म्हणे जिवलगे आजिचा दिन ॥मातें झाला धातुहेस ॥तरी शिवलतेलागीं द्रुम ॥कुंभापरी मिरवला
॥१२६॥
सहज गेलों उदकातें ॥रेवातीरीं वाळवंटींत ॥आपणा ईश्वरें दिधला सुत ॥वंशावळी मिरवावया
॥१२७॥
ऐसी ऐकतां कांता गोष्टी ॥म्हणे कोठें मज दाव दृष्टीं ॥तंव तो काढूनि वस्त्रपुटीं ॥करसंपुटीं देतसे
॥१२८॥
तंव ती कांता उत्तमनामी ॥धार्मिकबुद्धी संसारधामीं ॥देखतां देहदर्मी ॥हर्शसिंधु लोटला
॥१२९॥
जैसा पूर्ण चंद्र दृष्टीं ॥दृश्य होतां उदधिपोटीं आनंद भरुनि तोयदाटीं ॥उचंबळा दाटतसे
॥१३०॥
कीं दरिद्रियासी मांदुस होय दर्शन ॥मग तयाचा आनंद वर्णील कोण ॥तेवीं उत्तम मनोधर्म ॥आनंददरीं मिरवितसे
॥१३१॥
बाळ धरुनि हदयसंपुटीं ॥चुंबन घेत स्नेहाचे पोटीं ॥मग तैलउदकीं न्हाणूनि शेवटीं ॥पालखातें घातले
॥१३२॥
तियेचें तान्हुलें होतें घरीं ॥निजविला योगी तयाशेजारीं ॥स्तनपान केलियाउपरी ॥बाळ निजे पालखीं
॥१३३॥
असो ऐसे नित्यानित्य ॥बाळ संगोपी ममतें ॥रेवणनाम ठेवोनि त्यातें ॥मोहेंकरुनि सांभाळी
॥१३४॥
रेवातीरीं बाळ रेवेंत ॥सांपडलें म्हणूनि त्यातें ॥रेवणनाम साजुकवंत ॥सहनसारुक ठेवोनियां
॥१३५॥
असो रेवणनामियाचें संगोपन ॥करिता उभयतां पालन ॥ऐसे लोटतां बहुत दिन ॥प्रपंचरहाटी करितसे
॥१३६॥
द्वादशसंवत्सर प्रपंचराहटी ॥कृषिकर्मविद्यापाठीं ॥पूर्ण झाला आवुता जेठी ॥पित्याहूनि आगळा
॥१३७॥
नांगर वरखरली पेरण ॥काकपक्ष्यादि करी रक्षण ॥ऐसा कृषिकर्मी निपुण ॥रेवणनाथ झाला असे
॥१३८॥
तो कोणे एके दिवशीं ॥उठुनि मागिले प्रहरनिशीं ॥वृषभ सोडून काननासी ॥चारावयासी चालिला
॥१३९॥
चांदणें पडलें असें सुदृढ ॥दृश्य होतसें महीची वाट ॥सुदृढपणें गोचर वात ॥निजचक्षूतें होतसे
॥१४०॥
दादा म्हणूनि वृषभापाठीं ॥हांकीत चालिला आहे जेठी ॥तों अनुसूयाशक्तिकारत्न वाटीं ॥पुढें झालें अकस्मात
॥१४१॥
परी तो महाराजा अत्रिनंदन ॥पवनवेगें तयाचें गमन ॥नेमिलें ठायीं करुनि स्नान ॥गिरनार पर्वती जातसे
॥१४२॥
पायीं खडावा सुशोभित ॥एक अंचल अंगीं शोभत ॥शुभ्र कौपीन विराजित ॥कंठतटा वेष्टूनी
॥१४३॥
मौळी वेष्टिल्या असती जटा ॥दाही मिशा रंग पिंगटा ॥सकळ ज्ञानियांचा वरिष्ठा ॥कनककांति शोभतसे
॥१४४॥
ऐसा महाराजा अत्रिनंदन ॥जो त्रितयदेवांचा अवतार पूर्ण ॥अति लगबगें करीत गमन ॥पुढील नेम मानुनियां
॥१४५॥
तों मार्गावरी अकस्मात ॥वृषभगमन देखत ॥वृषभाआड रेवणनाथ ॥दृष्टी नाहीं आतळला
॥१४६॥
मानवगती तेणे देखोन ॥पुढें आला अत्रिनंदन ॥सहजस्थिती वृषभामागून ॥पाऊलें ठेवी चालावया
॥१४७॥
तों सर्वांमागील वृषभ पूर्ण ॥शरीरें मिरवे शीथलपण ॥तयाआड नाथ रेवण ॥बाळतनू चालतसे
॥१४८॥
तों वृषभामागें येत दत्त ॥वृषभ बुजोनि पुढें पळत ॥मागें अंतरतां रेवणनाथ ॥त्यावरी दत्त आदळला
॥१४९॥
उभयदेहीं कामपणी ॥ऐक्य झाली देहधरणी ॥परी स्पर्श होतां अंतःकरणी ॥ज्ञानदीप उजळला
॥१५०॥
विमूढपणीं कृषिकर्मात ॥अज्ञान सर्वापरी वर्तत ॥सदा बैसणें अरण्यांत ॥अबुद्धीपणें वर्ततसे
॥१५१॥
परी दत्तात्रेयाचा स्पर्श होतां ॥पूर्वजन्मातें झाला देखता ॥चित्तीं म्हणे मी महीवर असतां ॥कवण स्थिती पावलों
॥१५२॥
आहे मी पूर्वीचा नारायण प्रकाम ॥परम प्राज्ञिक चमसनाम ॥ऐसे असूनि कृषिकर्म ॥येथें करीत बैसलों
॥१५३॥
वंद्य असतां तिही लोकांत ॥आतां कोणी ओळखीना मातें ॥सदा काननीं झालों रत ॥अहितकामीं प्रपंच
॥१५४॥
ऐसें देहीं झालिया ज्ञान ॥मग स्तब्ध धरुनि राहे मौन ॥परी धडक बैसतां अत्रिनंदन ॥कोण तूं ऐसा पुसतसे
॥१५५॥
कोण तूं ऐसें पुसतां दत्त ॥करिता झाला प्रणिपात ॥म्हणे महाराजा या देहांत ॥अंश असे तुझा कीं
॥१५६॥
तुमचे देहीं त्रिदेवांचे अंश ॥परी सत्यगुणी जो महापुरुष ॥तो मी येथें प्रपंचदेहास ॥परम कष्टें कष्टलों
॥१५७॥
तरी आतां क्षेमोदयास ॥उदित करा जी महापुरुष ॥सनाथ करुनियां या देहास ॥महीलागी मिरवावें
॥१५८॥
ऐसें म्हणोनि दृढोत्तर चरणीं ॥मौळी अर्पी प्रेमेंकरुनी ॥म्हणे मज सनाथ केल्यावांचुनी ॥कदा न सोडीं तुम्हांतें
॥१५९॥
ऐसें वदूनि वाग्वटीं ॥सदृढपणी देत मिठी ॥परी आदरें प्रेमपोटीं ॥दत्तजेठी मिरवला
॥१६०॥
तयाचा पाहूनि भक्तिआदर ॥सदृढपणीं निश्चयपर ॥मग कमंडलु ठेवूनि महीवर ॥मौळी कर स्थापीतसे
॥१६१॥
भाळाखालीं घालूनि हात ॥उठविला रेवणनाथ ॥मनांत म्हणे हा सनाथ ॥पूर्वीचाची असे कीं
॥१६२॥
हा नावामाजी असे एक ॥नाथपंथी अवतार दोंदिक ॥चमसनारायण प्रतापार्क ॥महीवर विराजला
॥१६३॥
तरी आतां यातें सनाथ ॥करुनि वाढवावा नाथपंथ ॥कृपें ठेवोनि मौळीं हस्त ॥केला अंकित आपुला
॥१६४॥
कृपें मौळीं ठेविला कर ॥परी अनुग्रहाचें केलें अंतर ॥म्हणाल कासयासाठीं उदार ॥झाला नाहीं अनुग्रहा
॥१६५॥
तरी चित्ती योजिता झाला दत्त ॥भक्तिश्रम यासी घडले नाहींत ॥तरी कांही देहीं प्रायश्वित्त ॥घडोनि यावें ययातें
॥१६६॥
तरी भक्तिश्रम घडतां सांग ॥उपदेश मग द्यावा अव्यंग ॥मग ज्ञानवैराग्याचा मार्ग ॥ब्रह्मस्थितीं मिरवेल हा
॥१६७॥
ऐसें म्हणूनि अनुग्रहारहित ॥कृपा मौळीं ठेविला हस्त ॥परी भक्तीलागीं रेवणनाथ ॥काय करी महाराजा
॥१६८॥
एक सिद्धीची कळा त्यातें ॥सांगता झाला कृपावंत ॥असतां बीज रोपूनि किंचित् ॥दृष्टी ठेवील पुढारां
॥१६९॥
जैसें अर्भका देऊनि धन ॥पिता मिरवी व्यवसायाकारण ॥मग तयाचें पुढें चांगुलपण ॥निजदृष्टीं पाहतसे
॥१७०॥
किंवा महींत मेळवण ॥घालूनि पाहती दुग्धाकारण ॥कीं पत पहातसे देऊनि धन ॥सावकार कुळातें
॥१७१॥
तेवीं सहस्त्रांशेंकरुन ॥महीमान सिद्धीचें सांगून ॥तुष्ट केले तयाचें मन ॥प्रज्ञावंतें महाराजें
॥१७२॥
परी ती कळा होतांचि प्राप्त ॥रेवण झाला आनंदभरित ॥मग प्रेमें नमूनि अनुसूयासुत ॥बोळविले तत्क्षणीं
॥१७३॥
परी विरह मानूनि चित्तीं ॥चालता झाला काननाप्रती ॥परी अंतरला आपुल्या हितीं ॥निजपदातें पहावया
॥१७४॥
जैसें कोंडवळ्य़ा कांजी ॥देतां भूत होतसे राजी ॥तैसा अल्पसिद्धीमाजी ॥तुष्ट झाला तो पुरुष
॥१७५॥
परम लाधली होती धणी ॥परंतु दवडिली अज्ञानपणीं ॥खापरासाठीं चिंतामणी ॥सोडूनि दिधला हातींचा
॥१७६॥
कीं सुरा लागूनि परम गोड ॥सोडिली अमृतरसाची चाड ॥कीं निर्मळपणीं पाहूनि दगड ॥परिस हातींचा सोडिला
॥१७७॥
तेवीं प्रत्यक्ष नाथ रेवण ॥भुलला सिद्धिप्रकरणेंकरुन ॥सिद्धिबुद्धि अत्रिनंदन ॥हातींचा सोडिला नायकें
॥१७८॥
असो ऐशी संप्रदाययुक्ती ॥निःस्पृह पातला आपुल्या शेती ॥तेथील कथा होईल श्रोतीं ॥पुढिले अध्यायीं ऐकावी
॥१७९॥
धुंडीसुत नरहरिवंशीं ॥सांगेल तुम्हां श्रोतियांसी ॥संतकृपें नाम देहासी ॥मालू ऐसें म्हणती तया
॥१८०॥
स्वति श्रीभक्तिकथासार ॥संमत गोरक्षकाव्य किमयागार ॥सदा परिसोत भाविक चतुर ॥चतुस्त्रिंशति अध्याय गोड हा
॥१८१॥
श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥ शुभं भवतु ॥ नवनाथभक्तिसार चतुस्त्रिंशतिअध्याय समाप्त ॥