श्री नवनाथ भक्तिसार · मूळ पोथी
अध्याय २३
मच्छिंद्रनाथास सोन्याच्या विटेचा मोह, समाराधना, गहिनीनाथास गोरक्षाचा उपदेश. १८८ ओव्या · कथासार वाचा
श्रीगणेशाय नमः जयजयाजी कमळानना ॥दुष्टदानवअसुरमर्दना ॥भक्तकामचकोरचंद्रानन ॥यादवेंद्रा आदिपुरुषा
॥१॥
हे पयोब्धिवासा यदुकुळटिळका ॥पुढें बोलवीं कथानका ॥जेणें श्रोतियां चित्तदोंदिका ॥आनंदाब्धि उचंबळे
॥२॥
मागिले अध्यायीं सौराष्ट्रग्रामीं ॥गोरक्षानें मीननाथा मारुनी ॥पुन्हां उठविलें परीक्षा देऊनी ॥श्रीगुरुच्या भावने
॥३॥
मच्छिंद्रें धरुनि अज्ञानपण ॥मीननाथासवे केलें रुदन ॥परी गोरक्षाचें जाणीवपण ॥परीक्षेंतें आणिलें
॥४॥
असो यापरी तेथूनि निघून ॥मार्गी करीत चालिले गमन ॥तों तैलंगदेशीं गोदासंगमन ॥समुद्रतीरा पातले
॥५॥
गोदांसंगमीं करुनि स्नान ॥आत्मलिंग शिवातें भावें पूजून ॥तेथूनि गोदेचे तट धरुन ॥पांश्वमदिशे गमताती
॥६॥
तों बारा लिंगांतील लिंग समर्थ ॥आंवढ्या आणि परळी वैजनाथ ॥तैं करुनियां सव्य गोदातीर्थ ॥घेऊनियां चालिले ते
॥७॥
मार्गी चालितां गोदा सव्य ॥तो वाल्मीकस्थान विपिनमय ॥गर्भगिरि पर्वतप्राय ॥येऊनियां तेथें पोचले
॥८॥
तें रान कर्कश अचाट ॥गगनचुंबित तरु अफाट ॥तयांमाजी तृण अफाट ॥न मिळे वाट चालावया
॥९॥
व्याघ्र जंबूक शार्दूळ हरी ॥वराह रीस काननातरीं ॥हिंडती ते उन्मत्तापरी ॥उग्र वेष दावूनियां
॥१०॥
जाळिया वेली कर्दळी सघन ॥कीं जेथें रश्मींचें न पवे दर्शन ॥कीं अर्कोदया लपे गगन ॥ऐसा भास वाटतसे
॥११॥
बोरी बाभळ पळस शमी ॥रातांजन कंदर्क्प अनेकनामी ॥खैर हिंवर कंटकधामी ॥काननांत तरु मिरवती
॥१२॥
एक तुराट्ट अर्की फुल्लाट ॥वरकड तीक्ष्ण कंटकनट ॥तेवीं कनकखंडजाळी अचाट ॥पर्णकुटिका जैसा कीं
॥१३॥
तयांमाजी तृण उचित ॥स्थावर तरु जाहले व्यक्त ॥तेणें धरादेवींचें सहसा नितांत ॥झाकिन्नले शरीर
॥१४॥
महा तें कानन सुरस ॥वसन नेसविलें भूदेवीस ॥हरितवर्णी कुसुमपदरास ॥बुटलिंगी मिरवली
॥१५॥
म्हणाल कासया नेसली वसन ॥तो परपुरुष दिनकर गगनीं ॥म्हणूनि कुळवंत दारा लज्जेनें ॥स्वशरेंरा लपवी ती
॥१६॥
म्हणूनि मित्रकांता जागा ॥सांडूनि बैसल्या अंबुजभागा ॥धरादेवीच्या लज्जित मार्गी ॥लक्षूनियां रक्षिंले
॥१७॥
ऐसियापरी कानन अचाट ॥दर्शन नोहे महीपाठ ॥तेथें पाहूनि मच्छिंद्र सुभट ॥मनामाजी दचकला
॥१८॥
दचकला परी कवण अर्थ ॥कनकंवाटे जे होती भस्मझोळींत ॥तस्कर कोणी हरतील तीतें ॥म्हणूनि चित्तीं विस्मित
॥१९॥
तैसा नव्हे आणिक अर्थ ॥गोरक्षाचा लोभी स्वार्थ ॥पहावया परीक्षेंत ॥मच्छिंद्रनाथ उदेला
॥२०॥
आपण घेऊनि अज्ञान ॥पाहे गोरक्षाचें लक्षण ॥नातरी प्रतापवान ॥तस्करभय त्या नाहीं
॥२१॥
कीं ये तमाचा प्रतापजेठीं ॥अर्का संचरे भय पोटीं ॥कीं उदधीचीं बळी चंचुपुटीं ॥लागतां कोप काय थरथराटे
॥२२॥
कीं मशकाचे उड्डाणें ॥मंदराचळ व्यापेल कीं भयानें ॥कीं सर्पकृत किंवा वृश्चिकदंशानें ॥खगेंद्रा काय भय त्याचे
॥२३॥
तन्न्यायें मच्छिंद्रनाथ ॥पाळूं न शके तस्कर तयातें ॥परी श्रीगोरक्षाचें चित्त ॥परीक्षेसी उदेलें
॥२४॥
कल्पूनि चित्तीं ऐसियापरी ॥मग गोरक्षातें जती वागुत्तरीं ॥बोलतां झाला काननांतरी ॥पाचारुनि निकटत्वें
॥२५॥
म्हणे वत्सा ऐक बा कैसें ॥उद्भट दिसे विपिन कर्कश ॥तरी कांहीं भय अरण्यास ॥नांदतें कीं तस्करीं
॥२६॥
परम पूर्ण व्यक्त तरुदाटी ॥जेथें अर्क न पडे दृष्टीं ॥ऐसिये काननीं कर्कश पोटीं ॥मज भय आज संचरलें
॥२७॥
तरी बाळा प्रज्ञावंता ॥आहे कीं नाही भय सांग आतां ॥तस्करभयाची समूळ वार्ता ॥काननांत न येवो या
॥२८॥
ऐसें बोलतां मच्छिंद्रनाथ ॥गोरक्ष विचार करी मनांत ॥म्हने तस्करभय गुरुतें ॥काय म्हणूनि उदेलें
॥२९॥
तया शब्दोदयाचा अर्थ ॥श्रीगुरुजवळ असेल वित्त ॥म्हणूनि हा शब्द उदयवंत ॥झाला असेल निश्चयें
॥३०॥
तरी तो म्हणे ताता कैसे समजावें ॥फुलावरुनि रुखा द्यावीं नांवें ॥ऐसें शब्दावरुनि मान समजावें ॥ओळखावें सुज्ञांनीं
॥३१॥
तस्मात् गुरुपाशीं वित्त ॥आहे काय ऐसें विचारीत ॥तरी या शब्दाची असे भ्रांत ॥निरसूनि दुर करावी
॥३२॥
ऐसें योजूनि गोरक्षनाथ ॥मौन धरोनि मार्गी चालत ॥परी काननीं अधिकोत्तरांत ॥भयानक दिसे पदोपदीं
॥३३॥
जंव जंव कानन भयानक दिसे ॥तंव तंव गोरक्षा मच्छिंद्र पुसे ॥म्हणे बा अरण्य बहु कर्कश ॥पदोपदीं दिसतसे
॥३४॥
तरी तस्करभय येथें ॥आहे कीं नाहीं सांग मातें ॥परी गोरक्ष उत्तरातें ॥काहींच तयातें न देई
॥३५॥
जैसा विश्वामित्र समर्थ ॥मखरक्षणा त्या श्रीरामार्थ ॥स्तवितां तेणें दशरथातें ॥परी उत्तर न देई कांहींच
॥३६॥
त्याचि न्यायें गोरक्ष मौन धरोनि ॥गमतसेच सुपंथ अवनीं ॥तों पुढें चालतां देखिलें पाणी ॥संचळपणी स्थिरारावलें
॥३७॥
उदक पाहतां संचळवंत ॥गोरक्षा वदे मच्छिंद्रनाथ ॥म्हणे बा गोरक्षा संचरत येथें ॥उदक आहे नेटकें
॥३८॥
तरी माझी झोळी कक्षेंत घालून ॥पुढें कांहींसे करीं गमन ॥तों मीही येतो लगबगेंकरुन ॥दिशा फिरुन पाडसा
॥३९॥
ऐसें म्हणतां मच्छिंद्रनाथ ॥अवश्य गोरक्ष म्हणे त्यास ॥मग स्कंधीं वाहूनि मीननाथास ॥कक्षीं झोळी घातली
॥४०॥
परी घालितां कक्षे झोळी ॥वजनवस्त लागें हस्तकमळी ॥मग मनांत म्हणे प्रतापबळी ॥भय यांतचि नांदतसे
॥४१॥
ऐसें म्हणोनि स्वचित्तांत ॥स्कंधी वाहूनि मीननाथ ॥मच्छिंद्रा सोडूनि थिल्लरांत ॥पुढें जात सच्छिष्य
॥४२॥
पुढें जातां शतपावलीं ॥कक्षेतूनि भिक्षाझोळी काढिली ॥त्यांत पाहतां देखिली ॥वीट उत्तम हाटकाची
॥४३॥
पाहतांचि दृष्टीं कनकवीट ॥म्हणे कीं फुका भ्याला मच्छिंद्रनाथ सुभट ॥मग दाट लक्षूनि तृण अफाट ॥झुगारिली वीट त्यामाजी
॥४४॥
त्या कनकविटेसमाकृती ॥पाषाण पाहूनि गोरक्षजती ॥झोळींत घालूनि कक्षेप्रती ॥पुन्हां नेसवी झोळीतें
॥४५॥
कक्षे झोळी घालून ॥स्कंधीं पुन्हां मीननाथ घेऊन ॥लगबगोंनी मार्गगमन ॥करीत असे नाथ तो
॥४६॥
सुपंथ लक्षितां तांतडीनें ॥एक कोस गेला त्वरेंकरुन ॥तों मच्छिंद्रनाथ दिशा फिरुन ॥जात मागुता तांतडी
॥४७॥
पुढें जातसे गोरक्षनाथ ॥मागूनि मच्छिंद्र लगबगा येत ॥परी तो नाटोपे गोरक्षनाथ ॥मार्ग क्रमितां मच्छिंद्रा
॥४८॥
परी इतुक्या नेटें भावें ॥मार्ग मिळतां नाटोपावें ॥तरी लघुशंकेलागीं धावें ॥संगतसंगमीं मिळाल्या
॥४९॥
यापरी शौचा सर्वांशीं जावें ॥लागत आहे सर्वानुभवें ॥संगतसंगमी होऊनियां ठावे ॥विसांवयासी महाराजा
॥५०॥
ऐसियापरी आहे गमन ॥तेवीं मच्छिंद्रा आले घडून ॥परम तांतडीं करितां गमन ॥परी तो न मिळे गोरक्ष
॥५१॥
ऐसेपरी गोरक्षनंदन ॥पुढें चालला सुपंथपथानें ॥मार्ग काढिला दीड योजन ॥जाणूनि खूण अंतरींची
॥५२॥
तों अवचट देखिला तरु ॥गोरक्ष पाहे दृष्टीपरु ॥मनांत म्हणे व्हावें स्थिरु ॥येऊं द्यावें नाथासी
॥५३॥
ऐसें योजूनि स्वचित्तात ॥पाहता झाला उंबरतरुतें ॥तों त्या ठायीं पोखरणी अदभूत ॥वामतीर्थ देखिलें
॥५४॥
मग झोळी काढिली कक्षेंतून ॥स्कंधीचा उतरिला नाथ मीन ॥मग अंबुपात्र करीं कवळून ॥पोखरणींत उतरला
॥५५॥
सारुनि आपुलें स्नान ॥अंगीं भस्म केलें लेपन ॥उपरी आपुले नेम सारुन ॥घातलें स्नान मीननाथा
॥५६॥
तों मार्गाहूनि मच्छिंद्रनाथ ॥अति तांतडीनें आले तेथ ॥स्नान करुनि यथास्थित ॥नित्यकर्म सारिलें
॥५७॥
सकळ सारिलें नित्यनेमा ॥बैसले मार्गी विश्रामा ॥बैसल्या उपशब्दउगमा ॥पुन्हां दावी मच्छिंद्र
॥५८॥
म्हणे बा रे गोरक्षनाथ ॥कर्कश अरण्य येथपर्यंत ॥आपणां लागलें भयानकवत ॥पुढेंही लागेल ऐसेंचि
॥५९॥
येरु म्हणे जी गुरुराया ॥याहूनि पुढें अधिक काय ॥मच्छिंद्र म्हणें काहीं भय ॥काननीं या आहे कीं
॥६०॥
गोरक्ष म्हणे वागुत्तर ॥कीं महाराजा असतां जड पर डर ॥होता जो तो डर थोर ॥मागेंचि राहिला आहे जी
॥६१॥
आतां नाहीं डर कैंचा ॥स्वस्थ असावें कायावाचा ॥मागें राहिला भाव साचा ॥जड डराचा महाराजा
॥६२॥
तरी आतां कृपादेही ॥आपणांपाशीं डर नाहीं ॥मग भय कैचें काननप्रवाहीं ॥जड असल्या अचाट
॥६३॥
यावरी बोले मच्छिंद्रनाथ ॥आपणांजवळ जड ॥आहे बहुत ॥हाटकवीट भस्मझोळींत ॥स्त्रीराज्यांतूनि आणिली
॥६४॥
म्हणूनि तूतें भय स्थित ॥विचारितां काननांत ॥येरु म्हणे अशाश्वत ॥जडही नसे डर गेला
॥६५॥
ऐसें म्हणतां गोरक्षनाथ ॥मच्छिंद्राचे काय चित्तांत ॥चित्तीं म्हणे हाटकविटेतें ॥सांडिली की कळेना
॥६६॥
ऐसें जाणूनि स्वचित्तांत ॥मच्छिंद्र तळमळी पहावयातें ॥परी गोरक्ष मच्छिंद्राचा धरुनि हात ॥पर्वतावरी नेतसे
॥६७॥
तो महापर्वत गर्भगिरी ॥उभे चढतांचि लघुशंका करी ॥पर्वतमाथां गोरक्ष मौन वरी ॥मज समजेल म्हणूनी
॥६८॥
मग दोन घटिका स्वस्तिक्षेम ॥सेविती ते विश्राम ॥उपरी अवयव परिक्षालून ॥मार्ग क्रमूं म्हणताती
॥६९॥
ज्याचें त्यानें वस्त्रभूषण ॥अंगीं केलें परिधान ॥आपुलाल्या झोळ्या घेवोन ॥कक्षे अडकवूनि बांधिती
॥७०॥
तो मच्छिंद्र आपुली घेऊनि झोळी ॥विकासूनि पाहे नेत्रकमळी ॥तो कनक नसे पाषाणवळी ॥झोळीमाजी नांदतसे
॥७१॥
तें पाहूनि मच्छिंद्रनाथ ॥धरणीवरी अंग टाकीत ॥अहा अहा म्हणूनि आरंबळत ॥कनकवीट गेली म्हणोनी
॥७२॥
मच्छिंद्र बोले क्रोधेंकरुन ॥तुवां टाकिलें रे माझें धन ॥तूतें ओझें काय दारुण ॥झालें होतें तयाचें
॥७३॥
अहा आतां काय करुं ॥कोठें पाहूं हा भांगारु ॥परम यत्नें वेंचूनि शरीरु ॥हाटक आणिले होते म्यां
॥७४॥
तरी हा थोर मध्यें अनर्थ ॥कैसा योजिला श्रीभगवंतें ॥हातीचें सांडूनि गेलें वित्त ॥तरी देवक्षोभ जाणावा
॥७५॥
ऐसें म्हणोनि दडदडां धांवत ॥पुन्हां परतोनि मागे पहात ॥ठाई ठाई चांचपीत ॥उकरीत महीसी
॥७६॥
ऐसी करोनि अपार चेष्टा ॥अंग टाकी महीं प्रतिष्ठा ॥गडबडां लोळोनि स्फुंदे स्पष्टा ॥करकमळें पिटीतसे
॥७७॥
पुनः पुनः मही उकरी ॥इकडे तिकडे पाषाण करीत ॥भाळावरती ठेवूनि हस्त ॥कर्म बुडालें म्हणतसे
॥७८॥
ऐसें म्हणोनि आक्रोश करीत ॥दीर्घस्वरें हंबरडा फोडीत ॥जीवास सोडूं म्हणत ॥कैसें केलें देवानें
॥७९॥
पिशाचासम भ्रमण करीत ॥म्हणे माझें येथें आहे वित्त ॥धांवोनि उकरा महींतें ॥कोणीतरी येऊनियां
॥८०॥
गोरक्षापाशीं शीघ्र येऊन ॥म्हणे तूं माझें न देशी धन ॥तूं कोण कोणाचा येऊन ॥पाळतीने मिरविसी
॥८१॥
ऐसे अनाओळखीने बोलत ॥तेणें हदयीं दचकला गोरक्षनाथ ॥मग मच्छिंद्राचा धरोनि हात ॥पर्वतावरी नेतसे
॥८२॥
तो महानग पर्वत गर्भगिरी ॥उभे चढले तयावरी ॥चढतां लघुशंका करी ॥पर्वतमाथां गोरक्ष
॥८३॥
सिद्धीयोग मंत्र जपूनी ॥मंत्रधार कनकवर्णी ॥सकळ पर्वत देदीप्यमानी ॥शुद्ध हाटकीं मिरवला
॥८४॥
मग श्रीगुरुसी नमन करुन ॥म्हणे लागेल तितुकें घेईजे सोनें ॥तें मच्छिंद्र पाहूनियां जाण ॥म्हणे धन्य धन्य गोरक्षा
॥८५॥
गोरक्ष म्हणे गुरुनाथा ॥लागेल तितुकें घ्यावें कनका ॥येरु म्हणे तूं परीस निका ॥लाभलासी पाडसा
॥८६॥
मग हदयी धरुनि गोरक्षनाथ ॥म्हणे बा धन्य आहेस सुत ॥सकळ सिद्धींचे माहेर युक्त ॥होऊनि जगीं मिरविसी
॥८७॥
मग मी ऐसा परीस टाकोन ॥काय करुं फार सुवर्ण ॥उत्तम निधनालागी सांडून ॥वल्लीरसा कां पहावें
॥८८॥
हातींचा टाकूनि राजहंस ॥व्यर्थ कवळूं फोल वायस ॥कीं कामधेनू असतां गृहास ॥तक्र मागें घरोघरीं
॥८९॥
दैवें निधी लाभल्या हातीं ॥किमर्थ शोधाव्या किमयायुक्ती ॥चिंतामणीची असतां वस्ती ॥चिंता करावी कासयातें
॥९०॥
तें बाळका कैसें कळे पूर्ण ॥अर्थ लाधला तुजयोगानें ॥आतां कासया व्हावें सुवर्ण ॥सकळनिधी अससी तूं
॥९१॥
ऐसें बोलतां मच्छिंद्रनाथ ॥उपरी गोरक्ष विचार करीत ॥म्हणे महाराजा आजपर्यंत ॥कनक झोळी वागविलें
॥९२॥
तरी तें वागवावया कारण ॥कोणता होता मनीं काम ॥तीच कामना दृश्यमान ॥मातें दावीं महाराजा
॥९३॥
येरु म्हणे वत्सा ऐक ॥मम हदयींची होती भूक ॥आपुले देशीं मोडूनि हाटक ॥बहु साधुंतें पुजावें
॥९४॥
तया हाटकाचें करुनि अन्न ॥मेळवावे अपार संतजन ॥भंडारा करावा ऐसें मन ॥मनकामनेतें वेधलें
॥९५॥
इतुकाचि अर्थ होता चित्तीं ॥म्हणोनि वागविलें हाटकाप्रती ॥यावरी बोले गोरक्ष जती ॥तरी ही कामना फेडीन मी
॥९६॥
मग पर्वती बैसवोनि मच्छिंद्रनाथा ॥आपण पुन्हां उतरला खालता ॥उचलोनि नेलें माथां ॥पर्वतमाथीं गोरक्षकें
॥९७॥
मग गंधर्वास्त्र जपोनि होटीं ॥स्वर्गा प्रेरिली भस्मचिमुटी ॥तेणेंकरुनि महीतळवटीं ॥चित्रसेन उतरला
॥९८॥
श्रीनाथासी करुनि नमन ॥उभा राहिला कर जोडून ॥म्हणे महाराजा आज्ञा कोण ॥काय कार्य करावें मी
॥९९॥
येरु म्हणे गंधर्वनाथा ॥आणिक पाचारीं गंधर्व येथें ॥त्यांसी पाठवूनि महीवरतें ॥मेळा करा सर्वाहीं
॥१००॥
नाना बैरागी संन्यासी ॥जपी तपी संतयोगियांसी ॥येथें आणोनि समाजेंसीं ॥अन्नदानें उत्साह करावा
॥१०१॥
सुरवरगंधर्वगणसहित ॥देवदानवकिन्नरांसहित ॥मेळवोनि अपरिमित ॥आनंद उत्साह करावा
॥१०२॥
ऐसें सांगतांचि चित्रसेनातें ॥मग चित्रसेनें पाचारी गंधर्वातें ॥एकशत गंधर्व महीवरते ॥प्रकट झाले येवोनी
॥१०३॥
मग त्या गंधर्वासी चित्रसेने ॥सांगूनि सर्व वर्तमान ॥दाही दिशा प्रेरणा करुन ॥प्रज्ञावंत आणिले कीं
॥१०४॥
जपी तपी योगशीळ ॥गुप्त प्रगट आणिले सकळ ॥नवनाथादि ऋषिमंडळ ॥येऊनियां पोहोंचले
॥१०५॥
शुक दत्तात्रेय याज्ञवल्की ॥वसिष्ठ वामदेव कपिल शेखी ॥व्यास पाराशर नारद ऋषी ॥वाल्मीक पाचारिले गंधर्वी
॥१०६॥
अठ्यायशीं सहस्त्र ऋषिभार ॥स्वर्गीहूनि उतरले देवकिन्नर ॥गणगंधर्वदि वसुलोक अपार ॥तपोलोक पातले
॥१०७॥
त्यांतचि अष्टवसूंपहित ॥उपरिचर आला विमानव्यक्त ॥तेणें येतांचि मच्छिंद्रास वृत्तांत ॥कीलोतळेचा सांगीतला
॥१०८॥
कीं सोडूनि स्त्रीदेश अवनी ॥सिंहलद्वीपा गेला मैनाकिनी ॥परी तुमच्या वियोगेंकरुनी ॥क्षीणशरीर झालीसे
॥१०९॥
तरी असो कैसें ते ॥भेटेल तुम्हां ईश्वरसत्ते ॥परी योगक्षेम स्वशरीरातें ॥आहांत कीं त्रिवर्ग
॥११०॥
मच्छिंद्र म्हणे अहो जी ताता ॥तव कृपेची दृष्टी असतां ॥सदा मिरवूं सर्व क्षेमता ॥पदोपदी अर्थातें
॥१११॥
ऐसे वदतां उभय जाण ॥तों देवांसह उतरला पाकशासन ॥ब्रह्मा विष्णु रुद्रादि पूर्ण ॥महीलागीं उतरले
॥११२॥
श्रीनाथासी भेटोनि सकळ ॥मग ठाई ठाई सर्व मंडळ ॥विराजूनि वार्ता सकळ ॥ठाई ठाई करिताती
॥११३॥
येरीकडे गोरक्षनाथें ॥पाचारुनि मच्छिंद्रातें ॥म्हणे समुदाय अपरिमित ॥मिळाला कीं महाराजा
॥११४॥
तरी तुमची कनकवीट ॥आणोनि देतों सुमट ॥तितुक्यांत अर्थ सारोनि सुभट ॥बोळवावें समस्तांतें
॥११५॥
यावरी बोले मच्छिंद्रनाथ ॥काय करुं ही कनकवीट ॥तुजएवढा शिष्यवर्गात ॥असतां चिंता नसे मज
॥११६॥
ऐसे बोलता मच्छिंद्रनाथ ॥गदगदां हांसे गोरक्षसुत ॥म्हणे महाराजा प्रतापवंत ॥सकळ तुम्ही प्रगटलां
॥११७॥
ऐसें बोलोनि वागुत्तरीं ॥माथा ठेवी चरणांवरी ॥म्हणे महाराजा स्वशरीरीं ॥स्वस्थ आपण असावें
॥११८॥
अष्टसिद्धी अणिमा गरिमा ॥प्राप्ती प्राकाम्य आणि महिमा ॥वशित्व ईशित्व आठवी प्रतिमा ॥सिद्धीलागीं पाचारा
॥११९॥
पाचारिल्या अष्ट जणी ॥येवोनि लागल्या गोरक्षचरणीं ॥म्हणती आज्ञा करा स्वामी ॥कामनेसह अर्थातें
॥१२०॥
येरु म्हणे वो प्रियभामिनी ॥तृप्त करावें मंडळीलागुनी ॥षड्रसान्नरुचीकरोनी ॥संतुष्ट सर्व करावे
॥१२१॥
मग तेथ अवश्य म्हणोनि सिद्धी ॥वेंचित्या झाल्या आपुल्या बुद्धी ॥अन्न निर्मिले पर्वतमांदी ॥षड्रसादि पक्कान्नें
॥१२२॥
ऐशा सिद्धी योजिल्या कामा ॥याचपरी सडासंमार्जक्न आराम ॥सप्तही सटव्या नेमूनि उत्तमा ॥मही पवित्र करीतसे
॥१२३॥
तरी त्या सप्तही सटव्या कोण ॥ऐका तयांचीं नामाभिधानें ॥आणि तयांतें काय कामानें ॥निरोपिलें विधीनें
॥१२४॥
तरी त्या उत्पत्तिस्थानीं जन्मकाळा ॥जावोनि लक्षावें यांनीं बाळा ॥विधिअक्षरें लिहिलीं भाळा ॥वाचूनि पाहती सटव्या
॥१२५॥
जरी सप्त सटव्या मानवासी ॥शोभा न मिरवे असुरप्रदेशीं ॥रानसटवी वनचरांसी ॥विलोकूनि जातस्वे
॥१२६॥
वृषभ अश्व गांवाचे पशू ॥घोडसटवी आहे त्यांस ॥वासतसटवी खेचरांत ॥पक्षिकुळा मिरवतसे
॥१२७॥
अंबुघासटवी जळचरांत ॥सबुधासटवी उदळी जात ॥ऐसिया कामीं सटव्या सात ॥कमलोदभवें लाविल्या
॥१२८॥
त्या सातही परिचारिका ॥सडासंमार्जन करिती निका ॥यापरी वाढणें आनंदोदिका ॥जळदेवता आराधिल्या
॥१२९॥
कुमारी धनदा नंदा विमला ॥लक्ष्मी विख्याता प्रबळ ज्ञानमंगळा ॥नववीं समर्थं देवता बाळा ॥ह्या नवही वाढिती सकळातें
॥१३०॥
गंधर्वे करावें पाचारणें ॥समाचार घ्यावा अष्टवसूनें ॥चौकी द्यावी भैरवानें ॥अष्टदिशा अष्टांनी
॥१३१॥
उपरिचरवसूनें करपल्लवी ॥सकळांसी दक्षणा द्यावीं ॥मच्छिंद्र करीत आघवी ॥प्रदक्षिणा भावार्थे
॥१३२॥
चित्रसेन गंधर्वपती ॥तांबूल देतसे सर्वांप्रती ॥आणि तीर्थ जे गंगाभगीरथी ॥तोय वाढी सर्वांतंि
॥१३३॥
यापरी अष्टोत्तरशत तीर्थे ॥पाणी वाहती समर्थे ॥आणि उचलणें उच्छिष्टपात्रातें ॥ऐशीं कामे करिताती
॥१३४॥
महानुभाव जो उमापती ॥अती आदरें स्वपंक्तीं ॥अप्सरा किन्नर गायन करिती ॥नारदादि येवोनियां
॥१३५॥
ऐसें नेम नेमूनियां कामा ॥दिधलें ऐसें कार्य उगमा ॥आनंदोत्साह होतां सुकर्मा ॥सर्वानंद हेलावें
॥१३६॥
ऐसी होतां आनंदस्थिती ॥परी गाहिनी आठवला गोरक्षचित्तीं ॥मग येवोनियां मच्छिंद्राप्रती ॥बोलता झाला प्राज्ञिक
॥१३७॥
हे महाराजा गुरुनाथा ॥प्राणिमात्र आले समर्था ॥परी कर्दमपुतळा गाहिनीनाथा ॥येथें आणावा वाटतें
॥१३८॥
ऐसें मोहक ऐकोनि वचन ॥म्हणें गंधर्वा पाठवोन ॥कोंतिगेसहित मधुब्राह्मण ॥बाळासह आणावा
॥१३९॥
मग चित्रसेना सांगोनि वृत्तांत ॥पत्र लिहिलें मधुविप्राते ॥सुलोचन गंधर्वाचे ओपून हस्तें ॥कनकगिरीशीं पाठविला
॥१४०॥
गंधर्व जावोनि कनकगिरीसी ॥भेटोनि कोंगिगे मधुविप्रासी ॥मग आनंदोत्सव वृत्तांतासी ॥निवेदिलें सकळ तेथे
॥१४१॥
मग पत्र देवोनि त्याहातीं ॥वाचून पाहे विप्रमूर्ती ॥पाचारण ही मजकुरशक्ति ॥ध्यानालागीं संचरली
॥१४२॥
मग बाळासह सपरिवार ॥येता झाला मधुविप्र ॥मुक्कामोमुक्काम महीवर ॥साधुनिया पोंचला
॥१४३॥
सप्तवर्षी गहिनीनाथा ॥आणूनि लोटिला पदवरुता ॥मच्छिंद्र अंकीं घेवोनि त्यांतें ॥प्रेमें चुंबन घेतसे
॥१४४॥
अति स्नेहानें करोनि लालन ॥म्हणे अवतारी करभंजन ॥गैबी जन्मला गहिनीनाम ॥सकळालागीं दिठावी
॥१४५॥
ऐसिये स्नेहाचा परम अवसर ॥पाहोनि बोलता झाला शंकर ॥कीं आम्हालागीं पुढें अवतार ॥घेणें आहे मच्छिंद्रा
॥१४६॥
तरी त्या अवतरणीं नेमस्ती ॥मही मिरवे नामांप्रती ॥तरी त्या अनुग्रहाचे स्थितीं ॥गहिनीनाथ वदविला
॥१४७॥
तरी त्यातें विद्या अभ्यासून ॥सकळ अधिकारी करावा पूर्ण ॥मी अनुग्रह याचा घेईन ॥पुढले ते अवतारीं
॥१४८॥
ऐसें सांगतां शिव त्यास ॥मग बोलावूनि गोरक्षास प्रत्यक्ष अनुग्रह गहिनीनाथास ॥गोरक्षानें देवविला
॥१४९॥
सर्व देवांचे साक्षीसहित ॥मौळीं ठेविला वरदहस्त ॥ब्रह्मपरायण गहिनीनाथ ॥जाहला सत्य परियेसा
॥१५०॥
अनुग्रहउत्साह मंडळीसंगम ॥एक मास उभवला आनंदद्रुम ॥मग कुबेरा पाचारुनि नेम ॥सांगता झाला गोरक्ष
॥१५१॥
म्हणे हा कनकगिरी जा घेवोन ॥अम्हां देई अपार भूषण ॥सकळ मंडळी गौरवोन ॥पाठवणें स्वस्थाना
॥१५२॥
मग तो कुबेर बोलें वचन ॥येथेंचि असों द्यावें धन ॥मी लागेल तैसें इच्छेसमान ॥भूषणातें आणितों
॥१५३॥
मग अपार दिंडें वस्त्रें आणोन ॥महत्त्वासारखें दिधलें वांटोन ॥द्रव्यादि दैवोनि याचकजन ॥तोषविले सकळ
॥१५४॥
सकळ तोषले पावोनि मान ॥पावती आपुलें स्वस्थान ॥परी मच्छिंद्र तेथें राहोन ॥अभ्यासिती गहिनीतें
॥१५५॥
उपरी गंधर्व मच्छिंद्रपिता ॥तो आपुले स्वस्थाना जातां ॥त्यासवें देऊनि मीननाथा ॥सिंहलद्वीपीं पाठविला
॥१५६॥
उपरिचर वसूनें मीननाथ ॥केला कीलोतळाच्या हस्तगत ॥मच्छिंद्राचा सकळ वृत्तांत ॥निवेदिला तियेसी
॥१५७॥
कीलोतळेंनें ऐकोनि वृत्तांत ॥नेत्रीं आणिलें अश्रुपात ॥म्हणे आतां मातें मच्छिंद्रनाथ ॥कैसा भेटेल कळेना
॥१५८॥
उपरिचर बोले वो शुभाननी ॥चिंता न करीं कांहीं मनीं ॥एक वेळां मच्छिंद्रमुनी ॥निजदृष्टीं पाहसील
॥१५९॥
ऐसें म्हणोनि उपरिचर गेला ॥येरीकडे कीलोतळा ॥हदयीं कवळोनि मीननाथबाळा ॥प्रेमें चुंबन घेतसे
॥१६०॥
म्हणे बाळा माझिये खंती ॥होतसे कीं तुजप्रतीं ॥सोडोनि आलासी नाथ निगुती ॥श्री मच्छिंद्र पितयातें
॥१६१॥
ऐसें बेलोनि मीननाथातें ॥वारंवार चुंबन घेत ॥येरीकडे गर्भाद्रातें ॥गहिनी विद्या अभ्यासी
॥१६२॥
तये वेळेस कोण कोण तेथें ॥राहिलें होते ऐका नाथ ॥विचार करोनि उमाकांत ॥गर्भाद्रातें राहिले
॥१६३॥
अदृश्य अस्त्र नगीं प्रेरुन ॥स्वस्थाना गेला कुबेर निघोन ॥तेणें नग तो कनकवर्ण ॥झांकोळून पैं गेला
॥१६४॥
परी गर्भाद्रि पर्वतांत ॥वस्तीस राहिला उमाकांत ॥तो अद्यापि आहे स्वस्थानांत ॥म्हातारदेव म्हणती त्या
॥१६५॥
तयाचिया पश्चिम दिशेसी ॥कानिफा राहिला शिष्यकटकेंसी ॥वस्ती करोनि नाम या ग्रामासी ॥मढी ऐसें ठेविलें
॥१६६॥
तयाचे दक्षिण पर्वतीं ॥राहता झाला मच्छिंद्र जती ॥त्याहूनि पूर्वेस महीपर्वतीं ॥जालिंदर राहिला
॥१६७॥
आणि त्या पर्वतापैलदेशीं ॥नागनाथ राहिला वडवानळेंशीं ॥आणि रेवणासिद्ध जया महाशीं ॥विटेग्रामीं राहिला
॥१६८॥
वामतीर्थ गर्भाद्रिपर्वतीं ॥राहता झाला गोरक्ष जती ॥सेवेसी शिष्य ठेवोनि सप्ती ॥विद्या सागे गाहिनीते
॥१६९॥
एक वर्षपर्यंत ॥अभ्यासिला गाहिनीनाथ ॥सकळ विद्येचे स्वसामर्थ्य ॥तया देहीं सांठविलें
॥१७०॥
परी कोंतीगांवी मधुब्राह्मण ॥गेले होते गहिनीस ठेवोन ॥ते जालंदरासमीप दिशेकारण ॥वस्तीलागीं विराजले
॥१७१॥
विराजले परी गहिनीनाथ ॥अभ्यासिते झाले पात्रभरित ॥मग गोरक्ष बोळवोनि त्यातें ॥विप्रापाशीं पाठविला
॥१७२॥
यावरी त्या वस्तीस ॥वसते झाले बहुत दिवस ॥शके दहाशें वर्षांस ॥समाधीं त्यांनी घेतल्या
॥१७३॥
घेतल्या परी यवनधर्म ॥कबरव्यक्त झाले आश्रम ॥पुढें औरंगजेब तें पाहून ॥पुसता झाला लोकांसी
॥१७४॥
ह्या कोणाच्या असती कबरी ॥ते म्हणती तव पूर्वजांच्या साचारीं ॥मठींत कान्हाबापर्वती मच्छिंद्र ॥आवडतें स्थान याचें तें
॥१७५॥
त्याहूनि पूर्वेस जालिंदर ॥विराजली त्याची कबर ॥हूनि खालता बल्ली थोर ॥गाहिनीनाथ नांदतसे
॥१७६॥
मग तेणें ऐकूनि ऐसी भात ॥पालटिलें त्या नांवातें ॥जानपीर जालिंदरातें ॥ठेविलें असे राजानें
॥१७७॥
गाहिनीनाथास गैवी पीर ॥नाम ठेविलें तेवी साचार ॥महीजदी बांधोनि पुजारे ॥ठाई ठाई स्थापिले
॥१७८॥
मच्छिंद्र आणि कानिफाचें ॥नामाभिधान बदलूनि साचें ॥मायावा कान्होबा बोलोनि साचें ॥यवन पुजारी स्थापिले
॥१७९॥
कल्याण कलबुगीं बाबाचैतन्य ॥राजबागशर नाम ठेविलें त्यानें ॥म्हणाल केलें यवनकारण ॥ऐसें विपरीत त्या रायें
॥१८०॥
परी समाधी पाहिल्या कबरीऐशा ॥म्हणोनि त्यातें पडला भास ॥कीं हे पीर असतील यवनकुळींचे ॥म्हणोनि प्रविष्ट करावें
॥१८१॥
म्हणोनि ऐसें कृत्य घडलें ॥यापरी ऐकोनि श्रोता बोले ॥कीं कबरयुक्त नाथ केले भले ॥काय म्हणोनि झालेती
॥१८२॥
तरी ते अंतरसाक्ष नाथ ॥यवन राजे होतील महीते ॥ते छळितील हिंदूदेवांतें ॥म्हणोनि कबरी बांधिल्या
॥१८३॥
परी हें असो आतां कथन ॥मध्यें कथा असती देदीप्यमान ॥नाथांनीं योजूनि आपुलालें स्थान ॥ठाई ठाई राहिले
॥१८४॥
गोरक्ष सटव्या ठेवोनि रक्षण ॥निघता झाला तीर्थांकारण ॥त्या सटव्या तेथें अद्याप राहून ॥रक्षिताती स्थानासी
॥१८५॥
यापरी पुढें गोरक्षनाथ ॥भेटेल जाऊनि भर्तरीस ॥ती कथा पुढें रसाळभरित ॥श्रोतिये श्रवणीं स्वीकारा
॥१८६॥
नरहरिवंशीं धुंडीकुमर ॥कवि मालू असे संतकिकर ॥कथा सांगेल भक्तिसार ॥भर्तरीचे आख्यान
॥१८७॥
स्वस्ति श्रीभक्तिकथासार ॥संमत गोरक्षकाव्य किमयागार ॥सदा परिसोत भाविक चतुर ॥त्रयोविंशाध्याय गोड हा
॥१८८॥
श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥ शुभं भवतु ॥