श्री नवनाथ भक्तिसार · मूळ पोथी
अध्याय २
मच्छिंद्रनाथास दत्तात्रेय व शंकराचे दर्शन; देवीचा उपदेश, सूर्यापासून वरप्राप्ति, ब्राह्मण स्त्रीस भस्मदान. १७५ ओव्या · कथासार वाचा
श्रीगणेशाय नमः जयजयाजी मूळपीठवासिनी ॥पुंडलीकाच्या गोंधळालागोनी ॥भक्तवरदे भवानी ॥उभी अससी माये तूं
॥१॥
संत गोंधळी विचक्षण ॥कंठीं मिरवितां तुळसीभूषण ॥तेचि माळा सुलक्षण ॥जगामाजी मिरविसी
॥२॥
घालिती तुझा प्रेमगोंधळ ॥कामक्रोधांचे देती बळ ॥गीतसंगीत सबळ ॥गुण गाती माये तुझे
॥३॥
असो ऐशा गोंधळप्रकरणीं ॥संतुष्ट होसी माय भवानी ॥तरी या ग्रंथगोंधळी येऊनी ॥साह्य करी जननीये
॥४॥
मागिल्या अध्यांयी रसाळ कथन ॥गणादि सकळांचे केले नमन ॥उपरी मच्छिंद्राचें जनन ॥यथाविधी कथियेलें
॥५॥
आतां पुढें श्रवणार्थी ॥बैसले आहेत महाश्रोती ॥तयांची कामना भगवती ॥पूर्ण करावया येई कां
॥६॥
तरी श्रोतीं सिंहावलोकनीं कथन ॥श्रीदत्तदेव आणि उमारमण ॥भागीरथीविपिनाकारण ॥पहात पहात चालिले
॥७॥
जैसे फलानिमित्त पक्षी ॥फिरत राहती वृक्षोवृक्षीं ॥त्याचि न्यायें उभयपक्षी ॥गमन करिती तीरातें
॥८॥
सहज चालती विपिनवाटी ॥तों मच्छिंद्र देखिला त्यांनीं दृष्टीं ॥बाळतनू पाठपोटीं ॥अस्थि त्वचा उरल्या पैं
॥९॥
जटा पिंगट नखें जळमट ॥फंटकारी पादांगुष्ठ ॥कार्पासमय झाली दृष्ट ॥त्वचा लिपटली अस्थींसी
॥१०॥
सर्वांगे शिरा टळटळाट ॥दिसती अवनी नामपाठ ॥ध्वनिमात्र शब्द उठे ॥चलनवलन नयनांचें
॥११॥
ऐसा पाहूनि तपोजेठी ॥विस्मयो करिती आपुले पोटीं ॥म्हणती ऐसा कलीपाठीं ॥तपी नेणों कोणीच
॥१२॥
अहो विश्वामित्रप्रकरणी ॥दिसतो तपी हा मुगुटमणी ॥तपार्थ कामना अंतःकरणीं ॥करणी कोण यातें उदेली
॥१३॥
मग दत्तासि म्हणे आदिनाथ ॥मी स्थिरता राहतों महीं येथ ॥तुम्हीं जाऊनि कामनेतें ॥विचारावें तयातें
॥१४॥
कवणा अर्थी कैसा भाव ॥उचंबळला कामार्णव ॥तरी लिप्सेचा समूळ ठाव ॥काय तोही पहावा
॥१५॥
येऊनि त्यापरी अत्रिनंदन ॥शिवानंदसूक्तिक सुढाळ रत्न ॥श्रवणपुटीं स्वीकारुन ॥तयापासीं पातला
॥१६॥
उभा राहोनि समोर दृष्टी ॥म्हणे महाराजा तपोजेठी ॥कवण कामना उदेली पोटीं ॥तें वरदवरातें मिरवावें
॥१७॥
ऐसे वरदाचे वागवट ॥मच्छिंद्र श्रवण करितां झगट ॥नम्रभाव धरुनि प्रकट ॥तयालागीं बोलत
॥१८॥
कर्णी शब्द पडतां सुखस्थिती ॥दृष्टी काढोनियां वरती ॥पाहता झाला दत्ताप्रती ॥महाराज योगी तो
॥१९॥
भ्रूसंकेतें करोनि नमन ॥दाविता झाला निजनभ्रपण ॥जो कीम ईश्वरी आराधन - ॥प्राप्तीलागी उदेला
॥२०॥
बोले महाराजा कृपासरिता ॥तुम्ही कोण तें सांगावें आतां ॥द्वादश वर्षे काननीं लोटतां ॥मानव नातळे दृष्टीसी
॥२१॥
तरी त्वच्चित्त सदैव भवानी ॥प्रत्यक्ष झाली मम प्रारब्धें धरणीं ॥तरी प्रसादनग अभ्युत्थानीं ॥स्थापूनि जाई महाराजा
॥२२॥
ऐसें तयाचें वागुत्तर ॥ऐकोनि तोषला अनसूयाकुमर ॥म्हणे वा रे नामोच्चार ॥दत्त ऐसें मज म्हणती
॥२३॥
जो व्याघ्रपदीं ऋषिजन्म ॥अत्रि ऐसें तया नाम ॥तयाचा सुत मी दासोत्तम ॥महीलागीं आधारलों
॥२४॥
तरी असो ऐसी गोष्टी ॥कवण कामना तुझ्या पोटीं ॥उदेली जे तपोजेठी ॥शब्दसंपुटीं मिरवीं कां
॥२५॥
येरु म्हणे वरदोस्तु ॥कामना वरी एक भगवंतु ॥ऐसें वदता झाला अतीतु ॥पदावरी लोटला
॥२६॥
जैसी सासुर्याे बाळा असतां ॥अवचट दृष्टी पडे माता ॥हंबरडोनि धांवोनि येतां ॥ग्रीवे मिठी घालीतसे
॥२७॥
किंवा अवचट वत्सा भेटतां गाय ॥मग प्रेम लोटी चित्त सदैव ॥तेणेंपरी मच्छिद्र मोहें ॥पदावरी लोटला तो
॥२८॥
द्वादश वर्षे तपाचे श्रम ॥ते आजि फळले मानूनि उत्तम ॥सांडोनि सकळ आपुला नेम ॥पदावरी लोटला तो
॥२९॥
परी तपश्रमाचे बहुत क्लेश ॥हदयीं गहिंवरले दुःखलेश ॥नेत्रींचे झरे विशेष ॥पदावरी लोटले तैं
॥३०॥
तेणें झालें पादक्षालन ॥पुढती बोले करी रुदन ॥हे महाराजा तूं भगवान ॥महीमाजी मिरविशी
॥३१॥
रुद्र विष्णु विरिंची सदय ॥त्रिवर्गरुपी देह ऐक्यमय ॥ऐसें असोनि सर्वमय ॥साक्षी महीं अससी तूं
॥३२॥
तरी येऊनि सर्वज्ञमूर्ती ॥असोनि माझा विसर चित्तीं ॥पडलासे किमर्थ अर्थी ॥अपराध गळीं सेवोनियां
॥३३॥
ऐसें म्हणोनि वारंवार ॥ग्लानींत करी नमस्कार ॥क्लेशनगीचें चक्षुद्वार ॥सरितालोट लोटवी
॥३४॥
तरी तो अत्यंत शांत दाता ॥म्हणे बा हे न करी चिंता ॥प्रारब्धर्मदराचळाची सरिता ॥ओघ ओघील आतांचि
॥३५॥
मग वरदहस्ते स्पर्शोनि मौळी ॥कर्णी ओपीत मंत्रावळी ॥तेणें अज्ञानदशाकाजळी ॥फिटोनि गेली तत्काळ
॥३६॥
जैसें माहात्म्य भारती ॥उदयदृष्टी करितां गभस्ती ॥मग अंधकाराची व्याप्ती ॥फिटोनि जाय तत्काळ
॥३७॥
तेवी दत्त वरदघन ॥वोळतां गेलें सकळ अज्ञान ॥मग चराचर सकळ जीवन ॥जैसें हेलावलें दृष्टीसी
॥३८॥
नाठवे कांहीं दुजेपण ॥झालें ऐक्य ब्रह्मसनातन ॥जैसें उदधी सरिताजीवन ॥जीवना जीवनसम दिसे
॥३९॥
ऐसी झालिया जीवनसम दृष्टी ॥आत्रेय धरिता झाला पोटीं ॥म्हणे बा रे योगी धूर्जटी ॥इंदिरावर कोठें तो सांग
॥४०॥
येरु म्हणे जी ताता ॥ईश्वरावांचोनि नसे वार्ता ॥जळीं स्थळीं काष्ठीं महीं पर्वता ॥ईश्वर नांदे सर्वस्वीं
॥४१॥
ऐसें ऐकोनि वागुत्तर ॥ग्रीवा तुकवी अत्रिकुमर ॥मग सच्छिष्याचा धरोनि कर ॥चालता झाला महाराज तो
॥४२॥
सहज चालतां चाले नेटीं ॥आले आदिनाथ प्रेमदृष्टी ॥मच्छिंद्र मूर्धकमळधाटी ॥पदावरी वाहातसे
॥४३॥
शिवें पाहूनि मंददेहीं ॥म्हणे हा पूर्वी नारायण कवी ॥मग प्रेमसरितेच्या लोटप्रवाहीं ॥धरिला हदयीं तत्काळ
॥४४॥
मग त्रिवर्ग येऊनि त्या स्थानीं ॥दत्तासी म्हणे पंचमूर्धनी ॥या शिष्यातें अभ्यासोनी ॥सकळ सिद्धी मिरवीं कां
॥४५॥
जें वेदकारणाचें निजसार ॥जें सर्वोपकाराचें गुहागर ॥सकळ सिद्धींचें अर्थमाहेर ॥निवेदी तूं महाराजा
॥४६॥
जारणमारण उच्चाटण ॥शापादपि निवारण ॥शरादपि अस्त्रादिनिबर्हण मंत्रशक्ती त्या वरत्या
॥४७॥
जो जैसा कर्मविजे पाठ ॥होती दैवतें वरती भेट ॥वंशवरद वाक्पट ॥मस्तकीं स्थापोनि जाताती
॥४८॥
वरुण आदित्य सोमस्वामी ॥भौमशक्रादि यमद्रमी ॥शिवशक्ति कामतरणी ॥वर देऊनि उठविले
॥४९॥
विष्णू विरिंची कृपाकृती ॥वरदबीजे देऊनि शक्ति ॥ते मंत्र अंखें अपारगती ॥हदयामाजी हेलावला
॥५०॥
असो सद्विद्येचा मंदराचळ ॥उभवोनियां अत्रिबाळ ॥क्षणमात्र वेंचूनि केला सबळ ॥सिद्धतरणी जेउता
॥५१॥
नागबकादि वातास्त्र ॥नगनागादि महावज्र ॥पावक जलधी अस्त्र पवित्र ॥सांगोपांग तो झाला
॥५२॥
ऐसें सांगोनि सांगोपांग ॥जाता झाला योगमार्ग ॥परी सांप्रदाय योजूनि योग ॥कानफाडी मिरवला
॥५३॥
पुढील भविष्य जाणोन ॥सांप्रदाय केला निर्माण ॥षडरुप जोगीदर्शन ॥कानफाडी मिरवले
॥५४॥
नाथ ऐसें देऊनि नाम ॥शिंगी शैली देऊनि भूषण ॥ऐसें परिकरोनि प्रमाण ॥अत्रिनंदन पैं गेला
॥५५॥
यापरी तो मच्छिंद्रनाथ ॥नमोनि निघाला आदिनाथ ॥महीवरी नाना तीर्थे ॥शोध करीत चालिला
॥५६॥
तो भ्रमण करितां सप्तश्रृंगीं ॥येता झाला महायोगी ॥अंबिका वंदोनि मनोमार्गी ॥सप्रेम स्थितीं गौरविली
॥५७॥
करीत वैखरीं अंबास्तवन ॥तों आलें कल्पने मन ॥कीं कांहीं तरी कवित्वसाधन ॥लोकांमाजी मिरवावें
॥५८॥
कवित्व तरी करावें ऐसें ॥कीं उपयोगी पडे सर्व जगास ॥मग योजोनियां शाबरीविद्येस ॥मनामाजी ठसविली
॥५९॥
यापरी अनेक कल्पना करीत ॥कीं शाबरीविद्येंचे करावें कवित ॥परी वरदगुंतीं वश्य दैवत ॥केउते रीतीं होतील
॥६०॥
मग अंबेपासी अनुष्ठान ॥करिता झाला सप्तादिन ॥वेदबीजाचें अभिषिंचन ॥अंबेलागी करीतसे
॥६१॥
तेणें जागृत महिषमर्दिनी ॥होऊनि बोले तयालागोनी ॥बा रे कवण कामना मनीं ॥वेधली तें मज सांग
॥६२॥
येरु ह्नणे वो जगज्जननी ॥शाबरी विद्येचें कवित्व कामनीं ॥वेधक परी वरालागोनी ॥उपाय कांहीं मज सांग
॥६३॥
उपरी बोले चंडिका भवानी ॥पूर्णता पावशी सकळ कामनीं ॥मग त्या सिद्धाचा हात धरोनी ॥मार्तंडपर्वतीं पैं नेला
॥६४॥
तेथें नागवृक्ष अचिंत्य थोर ॥तरु नोहे तो सिद्धीचें माहेर ॥दृश्यादृश्य केलें पर ॥महातरु नांदतसे
॥६५॥
तेथें करोनि बीजी हवन ॥तरु केला दृश्यमान ॥तो कनकवर्ण देदीप्यमान ॥निजदृष्टीं देखिला
॥६६॥
त्या तरुच्या शाखोपांतीं ॥नाना दैवतें विराजती ॥मग नामाभिधानें सकळ भगवती ॥देवतांची सांगे त्या
॥६७॥
तीं दैवतें धुरंधर बावन्न वीर ॥मूर्तिमंत असती तरुवर ॥नरसी काळिका महिषासुर ॥म्हंमदा झोटिंग वीरभद्र
॥६८॥
वेताळ मारुती अयोध्याधीश ॥कोदंडपाणी रामेश ॥सूर्य नामीं तेथ द्वादश ॥मूर्तिमंत नांदतसे
॥६९॥
पायरी जलदेवता असती नव ॥कुमारी धनदा नंदा नांव ॥विमळा मंगळा ज्ञानप्राप्तिव ॥लक्ष्मी आणि विख्याता
॥७०॥
यापरी चंडा मामुंडा ॥रंडा कुंडा महालंडा ॥अप्सरा जोगिनी शंडवितंडा ॥तरुभागी विराजल्या
॥७१॥
काळव्याळ वीरभैरव ॥भस्मकेत सिद्धभैरव ॥रुद्र ईश्वरी गण भैरव ॥अष्टभैरव हे असती
॥७२॥
यापरी शस्त्रअस्त्रयामिना ॥दमि धूमि कुचित भामिना ॥सातवी ज्वाळा शुभानना ॥वृक्षावरी त्या असती
॥७३॥
यापरी शंखिनी डंखिणी यक्षिणी ॥त्या समुच्चयें असती बारा जणी ॥अष्टसिद्धी महाप्रकरणी ॥वृक्षावरी विराजल्या
॥७४॥
प्राप्ति प्राकाभ्या अणिमा गरिमा ॥ईशित्व वशित्व प्रथिमा महिमा ॥एवंच अष्टसिद्धी नामा ॥तरुवरी विराजल्या
॥७५॥
अष्टसिद्धींसमवेत ॥बावन्न वीर सकळ दैवत ॥तया तरुच्या शाखा व्यक्त ॥करोनियां बैसले
॥७६॥
ऐसे दृष्टी पाहिले सर्वही ॥तीं पहाती न बोलती कांहीं ॥यावरी अंबिका करी काई ॥निवे दोनी नाथातें
॥७७॥
बा रे ऋष्यमूकपर्वतस्थानी ॥ब्रह्मगिरीच्या निकटवासनीं ॥अंजनपर्वत तयासी म्हणी ॥नदी काचित आहे बा
॥७८॥
दक्षिणओघीं सरिता जात ॥ते कांठीं महाकाळी दैवत ॥स्थानें असती जाण तेथ ॥भगवतीतें नमावें
॥७९॥
तेथोनि पुढें दक्षिणपंथीं ॥सरितापात्रें जावें निगुती ॥परी बा तेथें श्वेतकुंडें असती ॥तोयमरित महाराजा
॥८०॥
तरी शुक्लांवेल कवळूनि हातीं ॥एक एक सोडावी कुंडाप्रती ॥ऐशीं कुंडें एकाशतीं ॥हस्तिपदसमान आहेत
॥८१॥
परी तितुकें पूजन कोरडे वेलीं ॥सकल सरल्या परत पाउलीं ॥पाहात यावें ती वल्ली ॥सकळ कुंडांमाझारी
॥८२॥
जया कुंडांत सजीव वेल ॥दृष्टिगोचर बा होईल ॥तया कुंडीं स्नान वहिले ॥करोनि जीवन प्राशिजे
॥८३॥
तें जीवन प्राशितां निश्वित ॥मूर्च्छा येईल एक मुहूर्त ॥तै बारा नाभीं जपावे आदित्य ॥मूच्छेंमाजी असतां पैं
॥८४॥
मग प्रत्यक्ष होईल तमांतक ॥मौळी घ्यावा तो हस्तक ॥पुढें काचकूपिका भरोनि उदक ॥येथें यावें महाराजा
॥८५॥
मग बारा नामीं करोनि सिंचनीं ॥तरु न्हाणावा तया जीवनीं ॥तेव्हां दैवतें प्रसन्न होऊनी ॥वरदान तूंतें देतील बा
॥८६॥
परी एक वेळां न घडे ऐसें ॥खेपा घालाव्या षण्मास ॥एक एक दैवत एक खेपेस ॥प्रसन्न होईल महाराजा
॥८७॥
ऐसें सांगोनि माय भगवती ॥गेली आपुले स्थानाप्रती ॥येरु पावला अंजनपर्वतीं ॥सरितापात्री ओघातें
॥८८॥
काळी महाकाळी देवतांस ॥नमोनि निघाला काननास ॥करीं कवळोनि शुक्लवेलास ॥कुंडांलागी शोधीतसे
॥८९॥
असो एकशतं कुंडें पाहोन ॥तितुक्यांत शुक्लवेल स्थापोन ॥पुन्हां पाहे परतोन ॥सकळ कुंडांमाझारी
॥९०॥
तों आदित्यनामें कुंडीं तीव्र ॥ते वेल पाहे साचोकार ॥तों दृष्टीं पडले पल्लवाकार ॥स्नान तेथें सारिलें
॥९१॥
स्नान झालिया उदकपान ॥होतांचि व्यापिलें अतिमूर्च्छेन ॥परी द्वादश नामीं मंत्रसाधन ॥सोडिलें नाहीं तयानें
॥९२॥
परी मूर्च्छा ओढवली अतितुंबळ ॥शरीर झालें अतिविकळ ॥स्वेद नेत्रें गेला अनिळ ॥देह सांडोनि तयाचा
॥९३॥
ब्रह्मांडांतोनि अंतर्ज्योती ॥तीही वेंधों पाहे अंतीं ॥तरी आदित्यनांवें जाण होतीं ॥जपालागीं नित्य करीत
॥९४॥
जसें जागृती घडोनि येत ॥तोंचि स्वप्नीं जीव घोकीत ॥त्याचि न्यायें उरला हेत ॥जीव जपी अर्का तो
॥९५॥
ऐसे संकट घटतां थोर ॥खालीं उतरला प्रभाकर ॥कृपें स्पर्शोनि नयनीं कर ॥सावध केला महाराज
॥९६॥
मग कामनेचा पुरवोनि हेत ॥मस्तकीं ठेविला वरदहस्त ॥म्हणे बा रे योजिला अर्थ ॥सिद्धी पावसी येणें तूं
॥९७॥
ऐसें बोलोनि आदित्य गेला ॥तेणें काचकुपिका भरोनि वहिला ॥पुन्हा मार्तडपर्वतीं आला ॥येऊनि नमी अश्वत्थ
॥९८॥
आदित्यनामें करोनि चिंतन ॥आदित्य तेथें झाला प्रसन्न ॥म्हणे महाराजा काय कामना ॥निवेदावी मज आतां
॥९९॥
येरु म्हणे कवित्व करीन ॥तया साह्य तुवां होऊन ॥मंत्रविद्या तव नामानें ॥फळास येवो महाराजा
॥१००॥
अवश्य म्हणूनि तमभंजन ॥मंत्रविद्या साध्य करुन ॥बांधला गेला जलजलोचन ॥मंत्रशक्तिकार्यार्थ
॥१०१॥
ऐसा सप्त मास येरझारा करुन ॥दैवतांसी करोनि घेतलें प्रसन्न ॥मग शाबरीविद्येचा ग्रंथ निर्मून ॥बंगाल देशीं चालता झाला
॥१०२॥
असो ऐसी गौरक्षकथा ॥वदला आहे किमयागारग्रंथा ॥तेथें किमयांची स्थानें सर्वथा ॥सांगतलीं आहेत जीं
॥१०३॥
परी प्रथम अवघड करणें ॥तें मानवातें न ये घडोन ॥ते अवतारी असती परिपूर्ण ॥म्हणोनी घडलें तयांसी
॥१०४॥
परी सांगावया कारण ॥स्वमुखें गौरक्ष वदला आहे कथन ॥त्या ग्रंथाचा आश्रय पाहून ॥नवही योगी वर्णिले ग्रंथीं
॥१०५॥
तरी श्रोतीं तया ग्रंथा ॥दोष न ठेवावा सर्वथा ॥संशय आलिया किमयागारग्रंथा ॥विलोकावें विचक्षणीं
॥१०६॥
मुळावेगळें कांहीं कथन ॥येत नाहीं जी घडोन ॥म्हणोनि सकळ संशय सांडोन ॥ग्रंथ श्रवणीं स्वीकारा
॥१०७॥
यापरी बळेचि चाळवोनि दोष ॥निंदोनि जो कां मोडील हरुप ॥बिकल्पपंथी मिरवितां जगास ॥पावेल वंशबुडी तो
॥१०८॥
आणिक वाणी जाईल झडोन ॥नरकीं पडेल सप्त जन्म ॥आणि जन्मोजन्मीं शरीरेंकरोन ॥क्षयरोग भोगील तो
॥१०९॥
असो आतां तीर्थउद्देशीं ॥मच्छिंद्र गेला बंगालदेशीं ॥तेथे फिरत तीर्थवासीं ॥हेळा १ समुद्रीं पातला
॥११०॥
तये देशीं चंद्रगिरि ग्राम ॥तेथे नरसिंहाचा झाला जन्म ॥सुराज पिता विप्रोत्तम ॥कृतिदेवीकृशीं आचारनेम ॥सकळ धर्म पाळी तो
॥११३॥
आधीं तपन यजन २ याजन ॥स्नानसंध्यामाजी निपुण ॥तयाची कांता गुणोत्तम ॥सरस्वती नामें मिरवतसे
॥११४॥
सदा सुशील लावण्यखाणी ॥कीं नक्षत्रपातीं विराजे मांडणीं ॥वाटे काम इच्छा धरुनि मनीं ॥तेथें येऊनि बैसला
॥११५॥
कीं स्वर्गी मेघांचे मंडळ पाहीं ॥तेथोनि चपळा उदया ये ही ॥कीं अर्क होऊनि गृहीं गोसावी ॥तेजभिक्षा मागतसे
॥११६॥
जियेचे अधरपंबळदेठीं ॥द्विज विराजती वरती थाटीं ॥जैसे रत्न हेमी शेवटीं ॥स्वतेजें तगटीं ॥मिरवितसे
॥११७॥
भाळ विशाळ सोगयांजन ॥कुंकुमरसें शोभलें गहन ॥मुक्तानक्षत्रकबरीं संगीन ॥चंद्राबिजोरा विराजवी
॥११८॥
नासिक सरळाकृती ॥ते शुक्तिकारत्नहेमगुप्ती ॥मुक्तनळे जैसे गभस्ती ॥नासिकपात्रीं विराजले
॥११९॥
कर्णबिंदी वलयाकृती ॥हेममुगुटीं ढाळ देती ॥रत्नताटंके ॥नक्षत्रपातीं ॥करुं वश्य ती पातले
॥१२०॥
असो ऐसी श्रृंगारखाणी ॥सकळ संपत्ति नटली कामिनी ॥रुपंवती सकळ गुणीं ॥जगामाजीं मिरवतसे
॥१२१॥
परी उदरीं नाहीं संतान परम ॥तेणें उचंबळोनी योगकाम ॥न आवडे धंदा धामाश्रम ॥सदा वियोग बाळाचा
॥१२२॥
देवदेव्हारे उपाय अनेक ॥करिती झाली कामनादिक ॥परी अर्थ कोठें उदयदायक ॥स्वप्नामाजीं आतळेना
॥१२३॥
नावडे आसन वसन गात्र ॥विकळ मिरविती निराशगात्र ॥शून्यधामीं चित्त ॥पवित्र नांदणुकी नांदतसे
॥१२४॥
प्रपंच मानिती अतिहीन ॥जैसें दीपाविण शून्य सदन ॥कीं सकळस्वरुपीं दाराहरण ॥परी नासिकहीन मिरवतसे
॥१२५॥
कीं वज्राउपरी गिरे गोमट ॥परी वसतीस दिसे तळपट ॥तेथें पाहतां दानवी पिष्ट ॥कांडिती ऐसें वाटे कीं
॥१२६॥
कीं तरुविण अरण्य कर्कश ॥कीं सरितांविन जैसे विरस ॥मग तें क्षणैक पशुमात्रास ॥भयंकर दरी वाटतसे
॥१२७॥
कीं शरीरीं चांगुलपण ॥परिधानिलें वस्त्रानें भूषण ॥परि चतुःस्कंधीं शवदर्शन ॥सुगम कांहीं वाटेना
॥१२८॥
तें शरीर घ्राणाविण ॥आप्तवर्गातें वाटे हीन ॥तेवीं सर्व उपचार कांतेलागोन ॥संसार हीन वाटतसे
॥१२९॥
ऐसें असतां भावस्थिती ॥गृही दर्शिली योगमूर्ती ॥नाथ मच्छिंद्र अंगणाप्रती ॥अलक्ष सवाल वदतसे
॥१३०॥
तंव ते कांतेनें पाहूनि त्यातें ॥चरणीं लोटली शोकभरितें ॥आणोनि शीघ्र वस्त्र आसनातें ॥विराजविला महाराज
॥१३१॥
बैसोनि नाथानिकत ॥सांगती वियोग शोक उल्हाट ॥हदयीं भरोनि नेत्रपाट ॥क्लेशांबु मिरविले
॥१३२॥
म्हणे महाराजा अनाथनाथा ॥तुम्ही सर्वगुणी विद्येसी जाणतां ॥तरी मम हदयीं शोकसरिता ॥नाशजळा वाटतसे
॥१३३॥
म्हणे तरी यातें उपाव कांहीं ॥सांगा म्हणोनि लागतें पायीं ॥पुन्हां स्पर्शोनि मौळी प्रवाहीं ॥कवण शब्दा वाढवीतसे
॥१३४॥
पुढें ठेवोनि भिक्षान्न ॥पुन्हां कवळी मोहें चरण ॥आणि नेत्रां घनाची वृष्टि जीवन ॥पदमहीतें सिंचीतसे
॥१३५॥
तेणें मच्छिंद्रचित्तसरिते ॥मोहसराटे अपार भरुते ॥शब्दें तोयओघ मिरवत ॥होतें सुखसरितेसी
॥१३६॥
म्हणे वो साध्वी क्लेशवंत ॥किमर्थ कामनीं चित्त ॥तें मज वद कीं चित्तार्थ ॥सकळां मुक्ती लाहील कीं
॥१३७॥
ऐसे शब्देवर्गउगमा ॥ऐकोनि बोले द्विजराम ॥म्हणे महाराज योगद्रुमा ॥संतती नाही वंशातें
॥१३८॥
तेणें वियोगें खदिरांगार ॥झगट करितो अतितीव ॥तेणेंकरोनि चित्त शरीर ॥दाह पावे महाराजा
॥१३९॥
ऐसे क्लेश चित्तशक्ती ॥कदा न वसे धैर्यपाठी ॥दुःख गोंधळी शोकपातीं ॥नृत्य करी कवळूनी
॥१४०॥
तरी हा शोकवडवानळ ॥जाळूं पाहे धैर्यजळ ॥त्यांत स्वामींनीं होऊनि दयाळ ॥शोकग्नीतें विझवावें
॥१४१॥
ऐसी वदतां वागभगवती ॥प्रेमा उदेला नाथचित्तीं ॥मग आदित्यनामें मंत्रविभूनी ॥महाशक्ती निर्मीतमे
॥१४२॥
नाथाकरी भस्माचिमुटी ॥तेथें वीर्य करी राहाटी ॥मग तें भस्म तपोजठी ॥तिये हातीं वोपीतसे
॥१४३॥
म्हणे माय वो शुभाननी ॥हे भस्मचिमुटी करीं कवळूनी ॥घेई सेवीं आपुले शयनीं ॥निशीमाजी जननीये
॥१४४॥
म्हणतील भस्म नोहे पूर्ण गभस्ती ॥जो हरिनारायणउदयो कीर्ति ॥प्रभा मिरवोनि त्रिजगतीं ॥मोक्षमांदुसा मिरवेल
॥१४५॥
तरी तूं सहसा हळवटपणी ॥कामना नवरीं भस्मासनीं ॥म्यांही पुढील भविष्य जाणोनी ॥चिद्भवानी वदविली
॥१४६॥
या भस्माची प्रतापस्थित ॥तव उदरीं होईल जो सुत ॥तयातें अनुग्रह देऊनिया स्वतः ॥करीन सरस ब्रह्मांडीं
॥१४७॥
मग तो सुत न म्हणे माय ॥सकळ सिद्धींचा होईल राय ॥जैसा खगी नक्षत्रमय ॥शशिनाथ मिरवेल
॥१४८॥
मग तो न माय ब्रह्मांडभरी ॥कीर्तिरश्मीचे तेजविवरीं ॥आणि वंद्य होईल चराचरीं ॥मानवदानवदेवादिकां
॥१४९॥
तरी माये संशयो न धरितां ॥भक्षीं भस्म सांडोनि चिंता ॥ऐसी सांगोनि सकळ वार्ता ॥नाथ उठे तेथूनि
॥१५०॥
यावरी बोले शुभाननी ॥कीं महाराजा योगधामीं ॥तुम्ही केव्हां याल परतोनी ॥सुता अनुग्रह वोपावया
॥१५१॥
नाथ ऐकोन बोले तीतें ॥म्हणे ऐक वो सदगुणसरिते ॥पुन्हां येऊनि देई उपदेशातें ॥द्वादशवर्पाउपगंतीं
॥१५२॥
ऐसे वदोनि शब्द सुढाळ ॥निघता झाला सिद्धपाळ ॥तीर्थउद्देशीं नानास्थळ ॥महीलागीं लंघीतसे
॥१५३॥
येरीकडे भस्मचिमुटी ॥सदृढ बांधोनि ठेविली गांठीं ॥हरुष न राहे पोटीं ॥उचंबळोनि दाटलासे
॥१५४॥
मग ती सर्वेचि नितंबिनी ॥जाऊनि बैसे शेजारसदनीं ॥तेथें सात पांच व्रजवासिनी ॥येऊनि त्या स्थानीं बैसल्या
॥१५५॥
ते त्या जाया शब्दरहाटीं ॥सहज बोलती प्रपंचगोष्टी ॥त्यांत ही जाया हर्ष पोटीं ॥कथा सांगे ती आपुली
॥१५६॥
म्हणे माय वो ऐका वचन ॥चित्त क्षीण झालें संततीविण ॥परी आज आला सर्वार्थ घडोन ॥तो श्रवणपुटें स्वीकारा
॥१५७॥
एक अकस्मात माझ्या सदनीं ॥बोवा आला कान फाडोनी ॥कानफाडी केवळ तरणी ॥मातें दिसूनि आला तो
॥१५८॥
मग म्यां त्यासी स्तवोनी भक्तीं ॥प्रसन्न केली चित्तभगवती ॥मग प्रसाद वोपूनि माझे हातीं ॥गमन करिता झाला तो
॥१५९॥
तरी तो प्रसाद भस्मचिमुटी ॥मातें दिधली पुत्रवृष्टी ॥परी सांगोनि गेला स्वयें होटीं ॥भक्षण करीं शयनांत
॥१६०॥
तरी माय वो सांगा नीती ॥तेणें वाढेल काय संतती ॥येरी ऐकोनि न मानिती ॥तेणें काय होईल गे
॥१६१॥
अगे ऐसीं सोंगें महीवरती ॥कितीएक ठक बहु असती ॥नाना कवटाळें करुनि दाविती ॥जग भोंदिती जननीये
॥१६२॥
आणि दुसरा त्यांत आहे अर्थ ॥कानफाडे कवटाळे व्यक्त ॥नानापरींच्या विद्या बहुत ॥तयांपासी असती वो
॥१६३॥
काय वो सांगूं शुभगात्री ॥कानफाडे कृत्रिममंत्री ॥जाया पाहोनि शुभगात्री ॥करिती कुत्री मंत्रानें
॥१६४॥
मग ते तयांते सवें घेऊनी ॥हिंडती वस्ती क्षेत्रमेदिनी ॥रात्रीमाजी कांता करोनी ॥सुखशयनीं भोगिती ते
॥१६५॥
तरी दिवसां कुत्री रात्रीं जाया ॥करिती त्यांसी जाण माया ॥तूं कोणीकडूनि भ्रमांत या ॥पडली आहेस जननीये
॥१६६॥
परी हें आम्हांसी दिसतें वोखट ॥तूं शुभानन जाया अतिबरवंट ॥पदरीं बांधोनि घेतलें कपट ॥यांत बरवें दिसेना
॥१६७॥
ऐसे बोल बोलतां युवती ॥भवव्याघ्राची झाली वस्ती ॥मग ती परम विटूनी चित्तीं ॥सदनाप्रती आलीसे
॥१६८॥
मग ती कवळोनि भस्मचिमुटीसी ॥येती झाली गोठ्यापासीं ॥तेथें गोरजकेरांसीं ॥मिरवलीसे उकरडां
॥१६९॥
तयामाजी भस्मचिमुटी ॥सांडिती झाली ते गोरटी ॥तयामाजी हरिजेठी ॥संचार करी महाराज
॥१७०॥
जो नवनारायण कीर्तिध्वज ॥प्रत्यक्ष विष्णु तेजःपुंज ॥हरि ऐसे नाम साजे ॥कीर्ति रत्नामाझारीं
॥१७१॥
असो ऐसी अदैवराहटी ॥करोनि जाती झाली गोरटी ॥सदनीं येऊनि प्रपंचदिठीं ॥सदा सर्वदा मिरवतसे
॥१७२॥
असो ऐशी कथाअवसर ॥पुढें निवेदूं ग्रंथ सादर ॥तरी श्रोतीं क्षीरोदकसार ॥पुढिले अध्यायीं स्वीकारणें
॥१७३॥
भक्तिसार हा कथार्थ ग्रंथ ॥शुक्तिकानवरत्नमुक्त ॥तुम्हां श्रोत्यांचे कर्णग्रीवेंत ॥भूषणातें शृंगारुं हो
॥१७४॥
यापरी निंदक खळ दुर्जन ॥असो त्यांचें कांजीपान ॥तयांचे निंद्य वचन ऐकोन ॥सोडों नका क्षीरोदका
॥१७५॥
धुंडीसुत मालूचें वचन ॥नरहरि वदे जग सुगम ॥भावार्थगुणीं गुंफोन ॥माळ स्वीकारी श्रोत्यांसी
॥१७६॥
स्वस्तिश्रीभक्तिकथासार ॥संमत गोरक्षकाव्य किमयागार ॥सदा परिसोत भाविक चतुर ॥द्वितीयोध्याय गोडा हा
॥१७७॥
श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥ ॥ शुभं भवतु ॥ ॥ नवनाथभक्तिसार द्वितीयोध्याय समाप्त ॥