श्री नवनाथ भक्तिसार · मूळ पोथी
अध्याय १२
जालंदरनाथास वरप्राप्ति; कानिफनाथ जन्मकथा व त्यास वरप्राप्ति. २०४ ओव्या · कथासार वाचा
श्रीगणेशाय नमः जयजयाजी भगवंता ॥पाळक नरहरीच्या सुता ॥नरहरीरुपा कंदर्पताता ॥अवतार अनंत मिरविशी
॥१॥
तरी आतां पुढें ग्रंथ ॥बोलवीं बरवे रसभरित ॥मागिले अध्यायीं मच्छिंद्रनाथ ॥स्त्रीराज्यांत पै गेला
॥२॥
उपरी जालिंदराचा जन्म ॥यज्ञकुंडीं उत्तमोत्तम ॥उपरी पश्वात्तापेंकरुन ॥पर्वतदरींत निघाला
॥३॥
तेथें प्रगटूनि ज्वाळामाळी ॥तो परम स्नेहाचे नव्हाळीं ॥अंकी घेऊनि त्या काळीं ॥जन्मकथा सांगितली
॥४॥
आहे इतुकी कथा श्रोतीं ॥पूर्वाअध्यायीं संपली होती ॥आंता पुढें अवधानाप्रती ॥श्रवणार्थी मिरवावें
॥५॥
असो महाराज द्विमूर्धनी ॥सकळ जन्माची कथा सांगोनी ॥उपरी बोले कामना मनीं ॥कोणती बाळा ती सांग
॥६॥
येरु म्हणे जी महाराज ॥कामनाविरहित मन माझें ॥आहे परी हितार्थ गुज ॥सकळ जाणसी तूं ताता
॥७॥
या नरदेहाची झाली प्राप्ती ॥तरी सार्थक ओपीं माझें हातीं ॥नाहीं तरी आले तैसे जाती ॥ऐसें न करी महाराजा
॥८॥
जैसा उदककुंभ साचार येथें ॥तो मळ उसके जेथें तेथें ॥परी तयाचा विस्तार महीतें ॥कांहीं एक मिरवेना
॥९॥
तरी व्यर्थ जन्मूनि मरण ॥कीं लोहकाराचे भाते भरुन ॥कीं भाडाईत ग्रंथिक रचून ॥व्यर्थ शीण वृषभातें
॥१०॥
तरी आतां ऐक ताता ॥मिरवेल ऐशा पूर्ण वार्ता ॥तिहीं भुवनांभाजी सत्ता ॥चिरंजीवित्व संपादीं
॥११॥
लोक म्हणती जालिंदर झाला ॥परी मेला नाहीं ऐकिला ॥ऐसें न करुनियां देहाला ॥जगीं मिरवी हे ताता
॥१२॥
ऐसें ऐकूनियां ज्वलन ॥मौळी तुकावोनि डोलवी ॥मान ॥म्हणे बाळाचे धन्य ज्ञान ॥वयासमान नसे कीं
॥१३॥
मग त्वरें तो द्विमूर्धनी ॥जालिंदरासी स्कंधीं वाहोनी ॥अनसूयानंदनस्थानीं ॥त्वरें जाऊनि पोहोंचला
॥१४॥
तव त्या महाराज अत्रिनंदनास ॥अग्नीसी पाहोनि झाला हर्ष ॥मग पुढें होऊनि हव्यवाहनास ॥आलिंगिलें सुप्रेमें
॥१५॥
म्हणे महाराजा मम दैवता ॥तेजःपुंज जेवी सविता ॥कवण कामना वेधूनि चित्ता ॥येथें आलासीं महाराजा
॥१६॥
मज आळशियावरी ओघ ॥ओघिला गंगोदकीं चांग ॥कीं क्षुधिता धेनु लागूनि माग ॥पयापान करवीतसे
॥१७॥
कीं तमाचें होता वेष्टण ॥अर्कं दिवटा आला होऊन ॥कीं मृत्युसमयीं पीयूषपान ॥पीयूषचि करवी आग्रहें
॥१८॥
तेवीं येथें झाली परी ॥गंगा ओघिली आळशावरी ॥मग बैसूनि निकट शेजारीं ॥वर्तमान पुसतसे
॥१९॥
परी महाराजा द्विमूर्धन ॥हा कोणाचा आहे नंदन ॥येरी म्हणे पंचबाण ॥शिवदेहीचा हा असे
॥२०॥
कीं शिवदेहीचा काम श्रेष्ठ ॥म्यां दाहिला हें बोलती स्पष्ट ॥परी जठरीं रक्षिला होता वरिष्ठ ॥आजपर्यंत महाराजा
॥२१॥
मग बृहद्रव्याच्या यज्ञकुंडांत ॥प्रगट केलें या देहातें ॥तस्मात् महाराजा तुमचा सुत ॥तूंचि आतां संगोपीं
॥२२॥
तरी यातें अनुग्रह देऊनी ॥जगी मिरवीं सनाथपणीं ॥हा चिरंजीव असो शिवकामनी ॥मृत्यु कदा न पावो
॥२३॥
प्रमथ दशकर रेत वहिला ॥मम जठरीं त्यावरी जन्मला ॥तस्मात् श्रेष्ठ उभयपक्षांला ॥चिरंजीव असो हा
॥२४॥
जैसा लाभल्या रस पीयुष ॥उपरी संजीवनी साह्य त्यास ॥मग तो निर्मय यमसदनास ॥यमापाशीं मिरवेळ
॥२५॥
कीं घृतशर्करेची पडतां मिठी ॥नको कोण म्हणेल या कडवटीं ॥का चंद्रअर्काची झाली भेटी ॥उजेड कांहीं दिसेना
॥२६॥
तेवीं शिवकाम माझें जठर ॥ऐक्य झालिया श्रेष्ठाकार ॥त्यांत नारायण नव साचार ॥अंतरिक्ष संचरला
॥२७॥
याही उपरांतिक ऐका परी ॥मौंजी विराजल्या स्वामीकरीं ॥मग तें माहात्म्य कवणापरी ॥जगामाजी काय वर्णावें
॥२८॥
आधीं सुवर्ण सोवळा दासी ॥त्यावरी सुगलें हेमकर्णी ॥जडित नवरत्न सुढाळ कोंदणीं ॥तें कोण लेऊं म्हणेना
॥२९॥
कीं आधींच सुगंध मलयागार ॥मृदमद झाला असे त्यावर ॥त्यावरी शृंगारुनि सुंदर ॥कोण उटी घेईना
॥३०॥
तस्मात् ऐशा झाल्या गोष्टी ॥वरदकरीं तव गा तपोजेंठी ॥मग जालिंदर महीपाठीं ॥कीर्तिसूर्य मिरवेल
॥३१॥
परी ते पावकी रसाळ वचन ॥वर्षते अमृतचन ॥तेणें चातकमन ॥तुष्ट झालें शरीरीं
॥३२॥
मग म्हणे जी महाराजा ॥पुरवीन आतांचि काम तुझा ॥परी द्वादश वर्ष विजयध्वजा ॥मजपाशीं ठेवीं हा
॥३३॥
अवश्य म्हणूनि ज्वाळमौळी ॥म्हणे रक्षणें आपणांजवळी ॥परी मज देखतां हस्त मौळीं ॥वरदकरणी मिरवावा
॥३४॥
मग तो सुपात्र अत्रिनंदन ॥अंकीं घेत जालिंदर रत्न ॥सकळ कळांतें सांगून ॥विकल्पाते नुरवीतसे
॥३५॥
पहा हो कृपेची सदट नव्हाळी ॥वरदहस्त स्पर्शितां मौळीं ॥कर्णी ओपितां मंत्रावळी ॥अज्ञान काजळी फिटलीसे
॥३६॥
परी मंत्राक्षर अंबुदाकार ॥पूर्ण संचरता कर्ण पात्र ॥मग ती मही पिकें विचित्र ॥ब्रह्मपणें मिरवली
॥३७॥
मग तातचि तात अनुपम ॥चराचरादि स्थावरजंगम ॥एके रुपीं सनातन ॥ब्रह्मप्राप्ती मिरवली
॥३८॥
ऐसा झालिया स्वतंत्र विचार ॥मग करुनी दत्तासी नमस्कार ॥महाराज तो वैश्वानर ॥अदृश्यपणें मिरवला
॥३९॥
मग दत्तात्रेय आणि जालिंदर ॥विराजले पर्वतगिरीदर ॥मग प्रेमें अभ्यासीं चमत्कार ॥दृश्यादृश्य कळतील
॥४०॥
मग सवें घेऊनि जालिंदरासी ॥नित्य गमन करी महीसी ॥स्नान करुनि भागीरथीसी ॥विश्वेश्वरासी ॥नमिताती
॥४१॥
तेथूनि भोजन पांचाळेश्वरी ॥भिक्षा मागावी कोल्हापुरीं ॥निद्रा जयाची मातापुरीं ॥माहूरगड म्हणविताती
॥४२॥
असो ऐसे द्वादश वरुषांत ॥नाना अस्त्रांसही घेत ॥प्रवीण करी बाळा समर्थ ॥विद्याभांडार भरुनिया
॥४३॥
जालिंदराचें दास्य पाहून ॥घडिघडि आल्हाद पावे मन ॥सकळ विद्येचें रत्न ॥तयालागीं भूषणातें
॥४४॥
वातस्त्रादि जलदास्त्र ॥अग्न्यस्त्र धूमास्त्र ॥वाताकर्षणं कामास्त्र ॥पर्वतास्त्र निवेदिलें
॥४५॥
वज्रास्त्र आणि वासवशक्ती ॥नागास्त्र प्राणाहुती ॥खगेंद्रास्त्र प्रतापशक्ती ॥मोहनास्त्र सांगितले
॥४६॥
निर्वाणास्त्रादि संजीवनी ॥रुद्रास्त्र आणि प्रळयाग्नीं ॥विरक्तास्त्र कामासनीं ॥मोहनास्त्र सांगितलें
॥४७॥
दानवास्त्र देवास्त्र पूर्णतप ॥काळास्त्र मिरविती यमादि दस ॥स्तवनास्त्रगती उत्तम ॥जिंकूं शके ब्रह्मांड
॥४८॥
कार्तिकास्त्र ब्रह्मास्त्र ॥विभक्तास्त्र जारणास्त्र ॥शापास्त्र आणि मरणास्त्र ॥शरास्त्रही शिकविलें पैं
॥४९॥
ऐसा द्वादश वर्षात ॥सकळाखीं प्रवीण केला नाथ ॥आयुष्य भविष्य गमनार्थ ॥सकळ विद्या निरुपिल्या
॥५०॥
रसायनादि किमयागार ॥वेदव्याकारणदि निपुणशास्त्र ॥नाटकें संगीतसार जें स्वर ॥गंधर्वातें लाजवी
॥५१॥
ज्योतिष सायक शरसंधान ॥कोकशास्त्रीं झाला प्रवीण ॥कामुक दडंगुण ओढण ॥शास्त्राधारे पैं केला
॥५२॥
जलतरणादि चातुर्थकविता ॥वैदिकी रत्नलक्षणसहिता ॥ब्रह्मज्ञानादि निपुण अर्था ॥बोले तैसा चालतसे
॥५३॥
ऐसी सकळ कळाकुसरी ॥सद्विद्येचा पूर्ण भांडारी ॥करुनि निका परीक्षेपरी ॥जगामाजी मिरविला
॥५४॥
यापरी झालीया पूर्ण ॥पुढें दैवतें आराधून ॥वर ओपावयाकारणें ॥जालिंदरा उतरलीं
॥५५॥
मग तो रतवूनि वैश्वानर ॥पुढें केला तयाचा कुमर ॥प्रत्यक्ष होतां जालिंदर ॥सद्विद्येसी दाविलें
॥५६॥
पाहूनि विद्या अपाररत्न ॥मान तुकावी द्विमूर्धन ॥धन्य धन्य हा अत्रिनंदन ॥वारंवार म्हणतसे
॥५७॥
यापरता अत्रिसुत ॥म्हणे महाराजा ऐक मात ॥पूर्णपर्णी जालिंदरनाथ ॥सद्विद्येश पैं झाला
॥५८॥
झाला परी ऐक वचन ॥एक उरलें आराधन ॥दैवत करुनि द्यावें प्रसन्न ॥वरालागीं महाराजा
॥५९॥
री सकळ दैवतांसी ॥नेऊनि भेटवीं जालिंदरासी ॥बोल स्वीकारुनि पूर्ण तयासी ॥बैसवावें महाराजा
॥६०॥
मग अवश्य म्हणूनि वैश्वानर ॥स्कंधीं वाहिला जालिंदर ॥भुवनत्रयीं समग्र ॥फिरोनि ओळखी दैवतें
॥६१॥
असो तीं स्थानें दैवतें नामें ॥सांगतां वैखरी सुमध्यसे ॥तरी दुवार कथा ग्रंथमाहात्म्ये ॥पडत आहे महाराजा
॥६२॥
पूर्वी मच्छिंद्राचे कारणीं ॥निरोपिली स्थानें दैवतें नामीं ॥नागपत्रें अश्वत्थधामीं ॥सूर्यकुंड उपदेशिलें
॥६३॥
जें जें मच्छिंद्रें केलें संधान ॥सकळ दैवतें प्रसन्न ॥तें तें दाविलें द्विमूर्धनें ॥वरालागीं ओपिलें
॥६४॥
बावन्नवीरादि जळदेवता ॥पाताळभुवनीस्वनाथा ॥तितुक्यासी करुनि प्रणिपाता ॥वरालागीं ओपिलेंसें
॥६५॥
परी दैवतें वर देऊनि त्यासी ॥सांगातीं झालीं पूर्ण तपासी ॥तेणें पावेल सकळ सिद्धींसी ॥ऐसें सकळ वदलेती
॥६६॥
तें ऐकूनि द्विमूर्धन ॥पाहता झाला बद्रिकावन ॥तेथें द्वादश वर्षे नेम करुन ॥तपालागीं बैसला
॥६७॥
लोहकंटकी चरणांगुष्ठ ॥वातग्रहणीं आहार पुष्ट ॥मुखीं रामनामपाठ ॥ब्रम्हीं दृष्टीं निर्मिलीसे
॥६८॥
तंव ते आचाट तय पाहून ॥दैवतें तुकविती झालीं मान ॥आपुलाले वाहनी आरोहण ॥करुनि आलीं तया ठाया
॥६९॥
ब्रह्मा विष्णु महेश्वर ॥आणिक दैवतें आलीं अपार ॥तपशांती करुनि साचार ॥स्थानीं गेलीं आपुल्याला
॥७०॥
बद्रिकाश्रमीं बद्रिनाथं ॥तेणें उभयतां सुतां ॥आपुल्याजवळी त्रिरात्र ॥ठेवूनियां घेतलेसे
॥७१॥
ठेविलें परी भविष्य कथून ॥सांगता झाला पंचानन ॥सत्यलोकातें ब्रह्मभुवन ॥तेथें वर्तलें विपरीत
॥७२॥
म्हणाल तें कोणत्या रीतीं ॥ब्रह्मतनया सरस्वती ॥द्वादशवर्षे दिव्यमूर्ती ॥रेखिलीसे शृंगारीं
॥७३॥
जिचें मुख पाहतां भद्र ॥रेखला वाटे पूर्णचंद्र ॥केश कुरळ आकाश मंद ॥वेष्टित वाटे पाहतां कीं
॥७४॥
यापरी पूर्ण आणिक युवती ॥शृंगार रेखिला हेममुक्ती ॥तें मुक्त न वाटे नक्षत्रपातीं ॥शृंगारातें मिरवलें
॥७५॥
अपार रत्नीं आगळा ॥स्कंद वेष्टित बहु रसाळा ॥तिहीं भुवनीं रत्नकीळा ॥नक्षत्रासम मिरवली
॥७६॥
कंचुकीवेष्टन दाट करुनी ॥त्यात कंदुकासमान इंदुतरणी ॥कुच विराजती हदयस्थानी ॥चीर पदरातें मिरवें पैं
॥७७॥
हरिकटीते कटाकृती ॥जानु कर्दळीस्तंभनीतीं ॥सरळ पोटर्याि चरणस्थिती ॥गजगामिनी मिरवते
॥७८॥
ऐसी तनया पाहतां दृष्टी ॥तों काम उदेला सहज पोटीं ॥मग विधि नोहे तो अवधी ॥परमेष्टी कुबुद्धीतें संचरला
॥७९॥
तो कामबळें उन्मत्त ॥कुमारीमागें लागत ॥धावतां धावतां वीर्यपात ॥झाला विधीचा वेधवां
॥८०॥
वातचक्र सबळ नेट ॥बुंद पावला महीपाट ॥परी हिमाद्रीचे वनीं अचाट ॥दिग्गज एक निजलासे
॥८१॥
निजला परी कर्णरंध्रांत ॥येऊनि पडिले बिंदुरेत ॥त्या रेतातें जीव व्यक्त ॥प्रबद्ध नारायण संचरला
॥८२॥
परी त्यातें लोटले बहुत दिन ॥झालें चतुरावृत्ती युगप्रमाण ॥द्विजालागी नाहीं मरण ॥चिरंजीव असती ते
॥८३॥
अष्टदिशीं अष्ट दिग्गज ॥महादीप्त ते महाराज ॥त्यांतील एक हो तेजःपुंज ॥निजला आहे महाराजा
॥८४॥
प्रबुद्ध नारायण विख्यात ॥अवतारदीक्षा देहस्थित ॥त्या दिग्गजाच्या कर्णविवरांत ॥सुशोभित आहे कीं
॥८५॥
बालतनु बालार्काकिरणीं ॥हरी ते पहावे निजनयनीं ॥तो जालिंदरें शिष्य करोनि ॥महीलागीं मिरवावा
॥८६॥
कर्णोदय त्याचा झाला ॥म्हणोनि कानिफा नाम त्याला ॥ऐसें ऐकोनि शिववचनाला ॥वैश्वानर बोलतसे
॥८७॥
म्हणे महाराजा फार बरवें ॥आपण बदला तितकें अपूर्व ॥परी गज केवीं विदारावा ॥आम्हांलागीं दाखवा
॥८८॥
जैसी उदया आणिली गोष्टी ॥तैसी दाखवा प्रत्यक्ष दृष्टी ॥सूर्यजयद्रथ पाठपोटीं ॥मिरवावा महाराजा
॥८९॥
फार बरवें उत्तम झालें ॥एकटें महीं मम तान्हुलें ॥त्यातें पृष्ठी रक्षक भलें ॥निर्माण केलें महाराजा
॥९०॥
तरी आतां कृपा करुन ॥दाखवावें गजस्थान ॥अवश्य म्हणूनि उमारमण ॥त्रिवर्गादि चालले
॥९१॥
त्रिवर्गाचें तेज अद्भुत ॥दिशा व्यापोनि शिरले गगनांत ॥जेवीं चंद्रसूर्याचे तेजांत ॥अग्नि संचरे तिसरा
॥९२॥
किं एक रुद्र एक विष्णु ॥तिजा उदेला कमळतनु ॥कीं चंद्राजळ द्रोणाचळ धनु ॥मंदराचळ तिसरा पैं
॥९३॥
कीं एक शुक्र बृहस्पती ॥त्यांत कचेश्वरमूर्ती ॥कीं अमृतसंजीवनी युक्ती ॥तिसरा अमर मिरवला
॥९४॥
कीं एक परीस एक चिंतामणी ॥तिसरा निघतो प्रतापखाणी ॥ऐसे त्रिवर्ग हिमाद्रीस्थानी ॥प्रवेश करिते पैं झालें
॥९५॥
तों पैल हिमाद्रीपर्वतीं ॥दिसे शेवटीं दिग्गजमूर्ती ॥महाविक्रळ स्थूळवटशक्ती ॥पर्वतासम देखिला
॥९६॥
देखतांचि उमावर ॥म्हणे हा गज प्रतापी तीव्र ॥कदा नोहे महीं स्थिर ॥माजवील समर आपणांसी
॥९७॥
तरी तयासी कैसी युक्ती ॥करावी न राहे स्थिरत्वगती ॥मग जालिंदर तीव्रयुक्ती ॥बोलता झाला शिवातें
॥९८॥
हे महाराज उमावर ॥माझिया मस्तकीं वरदकर ॥अत्रिसुतें ठेविला थोर ॥त्याचा चमत्कार पहा आतां
॥९९॥
ब्रह्मांड मिरवल्या तीव्रपणीं ॥तेंही हिसावेल शूलपाणी ॥मग या गजाची अपार करणी ॥कोठवर उरे महाराजा
॥१००॥
प्रळयकाळ कृतांत शमे ॥तोही शांतवेल उत्तमोत्तमें ॥तें दिग्गजा तीव्रता प्रकाम ॥कोठें असेल महाराजा
॥१०१॥
वातगती चक्रराहटी ॥तेही कुंठित होईल जेठी ॥मग मित्रस्यंदन भवकोटी ॥स्थिर कैसा होईना
॥१०२॥
तन्न्यायें ब्रह्मांड जिंकितां ॥पावे हा गज कां न स्थिरता ॥तरी महाराजा चमत्कार आतां ॥निजदृष्टीं विलोकीं
॥१०३॥
मग कक्षेमाजी भस्मझोळी ॥करतर्जनीं चिमुटी ओळी ॥मोहनास्त्र तदनुकाळीं ॥जपता झाला महाराज
॥१०४॥
मोहनास्त्रामागें पवित्र ॥प्रेरिता झाला स्पर्शास्त्र ॥जपूनियां शुद्ध मंत्र ॥भस्मचिमुटी सोडीतसे
॥१०५॥
तवं तें अस्त्र होतां व्यक्त ॥तीव्रपणी गज झाला शांत ॥यापरी महीं चरण चतुर्थ ॥सुदृढ व्यक्त झाला तो
॥१०६॥
मग म्हणे शिवासी तातासहित ॥येथेंचि असावें स्वस्थचित्त ॥मी करीपाशी जाऊनि त्वरित ॥कानिफातें आणितो
॥१०७॥
ऐसें ऐकतां वागुत्तर ॥अवश्य म्हणे श्रीशंकर ॥मग तो तेथूनि जालिंदर ॥गजापाशीं पातला
॥१०८॥
परी मोहनास्त्र प्रतापवंत ॥सर्व अंगें गज झाला शांत ॥निकट जाऊनि तयाचे त्वरित ॥आदरोक्ती बोलतसे
॥१०९॥
म्हणे बा रे धीरपण ॥कोणी नसे तुजसमान ॥तुझे कर्णी दिव्यरत्न ॥महासिद्धीनें निर्मिले
॥११०॥
हांक मारुनि बोले त्यातें ॥म्हणे प्रबुद्ध नारायण समर्थ ॥गजकर्णी होऊनि व्यक्त ॥अवतारदीक्षा मिरविसी
॥१११॥
तरी आतां झडकरी ॥कर्ण सोडूनि ये बाहेरी ॥तूतें नाम या देहापरी ॥कर्णकानिफा साजतसे
॥११२॥
ब्रह्मवीर्य कर्णउत्पत्ती ॥म्हणूनि नाम तुजप्रती ॥तूं तंव कानिफा सर्वज्ञमूर्ती ॥दृश्यमान होई कां
॥११३॥
ऐकूनि जालिंदराचें वचन ॥बोलता झाला विधिनंदन ॥हे महाराजा गुणनिधान ॥स्थिर असा महीतें
॥११४॥
मग त्वरें येऊनि कर्णद्वारी ॥दृष्टीं पाहे ब्रह्मचारी ॥सहज करुनि उभयकरीं ॥नमस्कारी प्रेमानें
॥११५॥
षोडशवर्षी वयमान ॥बाळतनू देदीप्यमान ॥तयाचे तेजें सकळ कानन ॥तेजामाजी डवरलें
॥११६॥
मग जालिंदरें देऊनि हस्त ॥खालीं उतरिला कर्णसुत ॥स्कंधीं वाहूनि प्रेमें स्नेहभरित ॥शिवापाशीं पातला
॥११७॥
स्कंधींचा उतरुनि ठेवी महीशीं ॥म्हणे कानिफा सर्वज्ञराशी ॥नमस्कारीं उमावरासी ॥वीर्यवंता महाराजा
॥११८॥
त्यातें नमूनि जनकासभेत ॥द्विमूर्धनी आजी तात ॥त्यातें नमस्कारुनि त्वरित ॥श्रेयवंत होईं कां
॥११९॥
मग शिवासी करुनि नमस्कार ॥उपरी नमिला वैश्वानर ॥त्याहूनि प्रीती अति थोर ॥जालिंदर नमिलासे
॥१२०॥
उपरी अत्यंत स्नेहभरितीं ॥शिवें कवळूनि सप्रेम हस्तीं ॥आपुले अंकीं बाळमूर्ती ॥कर्णकानिफा बैसविला
॥१२१॥
परम प्रिय अति लालन ॥घेतलें बाळाचे चुंबन ॥मग जालिंदरा बोले वचन ॥बाळा देई अनुग्रह
॥१२२॥
तव अनुग्रह झाल्यापाठीं ॥मोडेल अज्ञानदशाराहाटी ॥सकळार्थ विजय पोटीं ॥कर्णकानिफा मिरवेल
॥१२३॥
जैसा होतां अर्कोदय ॥अंधकार पावे विलय ॥तैं सकळ जनांचे हे व्यवसाय ॥तन्न्यायें बाळा करावें
॥१२४॥
कीं द्रव्य असतां गृहीं भरतीं ॥मग सकळ व्यवसाय तया सुचती ॥तन्न्यायें कृपामूर्ती ॥बाळालागी करावें
॥१२५॥
ऐसें ऐकूनि आदिनाथवचन ॥जालिंदर तो तुकावी मान ॥मग तेचि घडी क्रियामंडन ॥संकल्पांत आव्हानी
॥१२६॥
तन मन धन काया वाचा ॥त्याग केला दुर्गुणांचा ॥तो संकल्प निःसंकल्प साचा ॥गुरुराज वंदिला
॥१२७॥
मग वरदहस्त स्पर्शोनि चंद्रमौळी ॥कर्णी ओपिली मंत्रावळी ॥तेणें सकळ अज्ञानकाजळी ॥फिटोनि गेली तत्काळ
॥१२८॥
जैसा सदनीं लावितां दीप ॥तीव्र तमाचा होय लोप ॥तेवीं मंत्रबीजमाप ॥अज्ञानकर्दमपण निवटी कां
॥१२९॥
व्यक्ताव्यक्त सकळ भास ॥पूर्ण झाला विजयपणास ॥मग चराचरीं माझाचि वास ॥एके रुपें वर्ततसे
॥१३०॥
ब्रह्मदृष्टी संकलित खूण ॥दृश्यगुरुमुखेंकरुन ॥तें हरि रुद्र ब्रह्मरुप चैतन्य ॥ऐक्यरुपें मीनले
॥१३१॥
असो ऐशी होतां राहाटीं ॥मग उठते झाले चतुर्थ जेठी ॥पदीं चालतां महीपाठीं ॥बद्रिकाश्रमीं पातले
॥१३२॥
मग सुवचनीं द्विमूर्धन ॥युक्ती सांगे जालिदराकारण ॥बा रे जें कां दत्तवचन ॥कानिफातें समपीं
॥१३३॥
ऐसें सांगूनि स्वयें युक्ती ॥अदृश्य जाहला दाहकमूर्ती ॥वरी सादृश्यपणें उमापती ॥षष्मासें त्यातें मिरवला
॥१३४॥
परी षण्मासदिनांमाझारी ॥दत्तकृपेची विद्यालहरी ॥सांठवूनि कानिफाअंतरी ॥केला भांडारीं विद्येचा
॥१३५॥
सकळ अस्त्रीं केला प्रवीण ॥परी संजीवनी अस्त्र देदीप्यमान ॥आणि दुसरें वाताकर्षण ॥जालिंदरें रक्षिलें असे
॥१३६॥
म्हणाल करुनि रक्षण ॥सांगितलें सकळ विद्येचें कारण ॥तरी इतुकेंच रक्षावयास संशय कोण ॥जालिंदरा उदेला हो
॥१३७॥
तरी संशयाचें कारण ॥गजकर्णी झाला जन्म ॥तया स्थानींचा उत्तम गुण ॥उभयतांचा मिरवेल
॥१३८॥
दांभिक बुद्धिसंस्कार ॥पाहूनियां जालिंदर ॥वाताकर्षण संजीवनीमंत्र ॥अस्त्र भिन्न रक्षिलें
॥१३९॥
परी सकळ अस्त्रीं झाला निपुण ॥मग बोलता झाला उमारमण ॥अस्त्र देवता करुनि प्रसन्न ॥कानिफातें देई कां
॥१४०॥
मग स्तवनास्त्र जपोनि त्वरित ॥बोलाविले सकळ दैवत ॥इंद्र वरुण आश्विनीसहित ॥महीलागीं उतरले पातले ते ठाया
॥१४१॥
दानव मानव प्रतापवंत ॥अतळ वितळ जे विख्यात ॥नवनागकुळें वंशवंत ॥तेही पातले ते ठाया
॥१४२॥
चंद्रसूर्य गणगंधर्व ॥यक्ष किन्नर आले सर्व ॥विष्णुसहित कामोद्भव ॥महीलागीं उतरले
॥१४३॥
खगेंद्रासहित प्लबंगम ॥येता झाला दाशरथी राम ॥अवतारदक्ष विष्णु दशम ॥दशअवतारीं मिरविला
॥१४४॥
बावन्न वीर जळदेवता ॥शंखिनी डंखिनी कालिकेसहिता ॥अष्टभैरव गण पाताळनाथ ॥गजानन मिरवला
॥१४५॥
ऐशा देवता वर्णू किती ॥मृत्युलोकीं पूर्ण विख्याती ॥तेहतीस कोटी संख्या बोलती ॥दृश्य झाले तितुकेही
॥१४६॥
असो ऐशा समुचयाकारणें ॥त्यासी जालिंदर करी नमन ॥बद्धांजळी सर्वा जोडून ॥बोलता झाला तत्क्षणी
॥१४७॥
म्हणे महाराजा कृपामूर्ति ॥कानिफा मिरवला सद्विद्येप्रती ॥तैं योग देऊनि निगुतीं ॥कार्यालागीं वर्तावें
॥१४८॥
ऐसे ऐकूनि तयाचें वचन ॥दैवतें बोलती सकळ जाण ॥तुज आम्हीं वरप्रदान ॥सद्विद्येसी दिधलेसें
॥१४९॥
दिधलें परी कवणार्थी ॥श्रीपावकाच्या मोहाप्रती ॥आणि अत्रिसुत तुम्हांप्रती ॥विद्यानाथ झालासे
॥१५०॥
ऐसें उभयांच्या भिडेंकरुन ॥तुम्हासी दिधलें वरप्रदान ॥परी पुढें आणिका कारण ॥वर मिरवत नाहीं जी
॥१५१॥
तेथूनि तुम्ही पुढतपुढती ॥शिष्य सकळ अगणित भिती ॥तुक्यांसी सद्विद्येप्रती ॥वर किती ओपावा हो
॥१५२॥
बरें म्हणाल का वाईट ॥परी वर न ओपूं आम्ही स्पष्ट ॥मानाल तैसें महाश्रेष्ठ ॥दुःख देहीं आपुल्या
॥१५३॥
ऐसें म्हणूनि विमानीं ॥बैसते झालें तत्क्षणीं ॥तें जांलिदर दृष्टी पाहोनी ॥परम चित्तीं क्षोभला
॥१५४॥
म्हणे माझा अनादर ॥करुनि जातां स्थानावर ॥परी माझा चमत्कार ॥निजदृष्टी पहावा
॥१५५॥
मग करीं कवळूनि भस्मचिमुटी ॥वातास्त्र प्रेरिता झाला जेठी ॥तेणेंकरुनि नभापोटी ॥प्रेरक झालें वातास्त्र
॥१५६॥
तें वातास्त्र अति तीव्र ॥प्रगट होतां वातचक्र ॥तैं सकळ विमानें नभावर ॥भ्रमण करिती वातानें
॥१५७॥
तें पाहूनिया गंधर्वनाथ ॥गुणीं गांडीव चढवितां सिद्ध ॥आदिदेव सुरवरादि समस्त ॥सज्ज केले सायके
॥१५८॥
मग नानास्त्रें जपूनि युक्ती ॥शर सोडिती नाथावरती ॥तें पाहूनि जालिंदर जती ॥निवारण करी सर्वाचें
॥१५९॥
पर्वतास्त्र गंधर्व प्रेरिती ॥वज्रास्त्र प्रेरी अमरपती ॥यक्ष अग्निअस्त्रें सोडिती ॥जळदास्त्र वरुण तो
॥१६०॥
धूम्रास्त्र अश्विनी देव ॥नागास्त्र प्रेरिती सकळ दानव ॥ऐशीं अस्त्रें बहुत गौरव ॥बहुतांनीं तीं निर्मिलीं
॥१६१॥
परी हरि आणि हर ॥दृष्टीं पाहाती चमत्कार ॥म्हणती पुढें कैसा विचार ॥निजदृष्टीं पाहूं कीं
॥१६२॥
ऐशीं अस्त्रें प्रेरिती बहुत ॥तें पाहूनि जालिंदरनाथ ॥मग सकळ अस्त्रांवरी मोहनास्त्र ॥योजिता झाला महाराजा
॥१६३॥
तें मोहन अस्त्रांतरीं ॥प्रवेशूनि करी प्रताप बाहेरी ॥जालिंदरातें अवलोंकन करी ॥नमूनि जात असे अस्त्र
॥१६४॥
ऐसें अस्त्र सकळ आलें ॥परी जालिंदरा नमूनि गेलें ॥परी पर्वतास्त्रें युक्त केलें ॥निवटिलें वातस्त्र ते
॥१६५॥
मग विमानें होऊनि स्वर्गी स्थिर ॥समूळ आटलें वातचक्र ॥मग एकाएका बोलती उत्तर ॥कैसा विचार करावा
॥१६६॥
जीं जीं अस्त्रें प्रेरितीं आपण ॥तीं तेथें जातीं नमून ॥तरी आतां शस्त्रें घेऊन महींलागी उतरावें
॥१६७॥
तीव्र शस्त्रघातेंकरुन ॥द्वंद्वमुखांतें करावें आव्हान ॥मग तयाचा घेऊन प्राण ॥स्वर्गवासी करावा तो
॥१६८॥
ऐसें मानलें सर्वां चित्तीं ॥विमाने उतरली महीवरती ॥मग मुदगल फरश अंकुश शक्ती ॥घेवोनियां धावलें
॥१६९॥
त्रिशूळ खडग भाले तोमर ॥फरश मुरस पाडू कट्यार ॥गदा चक्र बरची यंत्र ॥दारुकादि उभवले
॥१७०॥
गुप्ती भाले असिलता ॥ऐशीं शस्त्रें किती वर्णिता ॥असंख्यरुपी प्राणहर्ती ॥घेवोनियां धांवले
॥१७१॥
तें पाहूनि जालिंदर ॥सोडता झाला कामिनीअस्त्र ॥कामिनीअस्त्रावरी पवित्र ॥कामअस्त्र प्रेरिलें
॥१७२॥
कामिनीअस्त्र प्रगट होतां ॥अगणित स्त्रिया तेज मारिता ॥उदया पावूनि कामवार्ता ॥दर्शविता रायासी
॥१७३॥
परी त्या स्त्रिया कैशा ॥रंभेहूनि शतगुण ऐशा ॥भ्रुकुटीसायक नेत्रकटाक्षां ॥शर सोडिती कामाचे
॥१७४॥
तयामागें कामास्त्र ॥सर्वां हदयी रिघोनि पवित्र ॥तेणें लंपट होऊनि सर्वत्र ॥प्रणययुद्धा उसळले
॥१७५॥
मग एकाएकींच्या ध्यानीं ॥लागूनि करिती नम्र विनवणी ॥तंव त्या पळती रानोरानीं ॥हेही धांवती त्यामागे
॥१७६॥
परी बद्रिकाश्रमीं बद्रितरु ॥त्यातें वर्णितां नसे पारु ॥कीं वाट दावी कंटकापारु ॥तयामाजी रिघाल्या
॥१७७॥
तंव त्य कामिनी कंटकवनीं ॥बद्रतरुतें जाती वेंधुनीं ॥देवही तैसे तरु कवळूनी ॥वृक्षावरी वेंधती
॥१७८॥
एक वृक्षावरी एक एकावरी ॥तैसे एक एक वेंधले तयांवरी ॥निकट जाऊनि विनंती करी ॥वश्य होय म्हणवूनी
॥१७९॥
सकळ वृक्षा गेले वेंधून ॥तें पाहूनि जालंदर नंदन ॥मग स्पर्शोस्त्र मंत्र जपून ॥भस्मचिमुटी सोडीतसें
॥१८०॥
स्पशीस्त्र प्रगट होतां ॥सकळ कामिनींसी झाली प्रेरकता ॥तें पाहूनि कामिनी तत्त्वतां ॥उड्या सोडिती महीतें
॥१८१॥
तयांच्या मागें देव भले ॥उड्या सोडिती अति वहिलें ॥परी स्पर्शास्त्रें पदातें धरिलें ॥तरुशाखेतें कवळूनी
॥१८२॥
मग खाली मौळी वरते पद ॥मध्येंचि लोंवती देववृंद ॥मुकुट महीतें पडोनि बद्ध ॥कबरी मोकळी हेलावे
॥१८३॥
जैसें सुग्रीव पक्ष्याचें घर ॥तरुसी लोंवती दिसती अपार ॥कीं दिनउदयीं शाखेवर ॥वडकाळिका झोंबती
॥१८४॥
तन्न्यायें तरुवरती ॥देव उफराटें झोळकंवे घेती ॥तें पाहूनी उमापती रमापती ॥हास्य करिती गदगदां
॥१८५॥
म्हणती बरवी झाली मौज ॥ऐसा मिळाला नाहीं भोज ॥न मारितां सकळ ज्ञानकाज ॥फेडूनि करपुटीं ॥नग्नशरीरी मिरवले
॥१८६॥
मग स्त्रियां तळवटीं ॥काम करित्या झाल्या शेवटीं ॥सकळांचें चीर फेडूनि करपुटीं ॥नग्नशरीरी मिरविले
॥१८७॥
सकळ वस्त्रें जालिंदरापासीं ॥स्त्रिया आणूनि करिती राशी ॥मग जालिंदर कानिफापाशीं ॥हळूचि खुणे सांगतसे
॥१८८॥
देव सकळ झाले नग्न ॥त्यांते नेसवूनि येई वसन ॥मग तो कानिफा घेऊन वसन ॥ज्याचे त्यासी नेसवीतसे
॥१८९॥
नेसवितां देव बोलत ॥अहो गुरुची करणी विपरीत ॥विध्वंसलें असे सामर्थ्य ॥योग्यायोग्य दिसेना
॥१९०॥
ज्यांची ब्रह्मांडभरी कीर्ति ॥ते तरुलागीं कैसे लोंवती ॥ऐसे म्हणूनि तयापरती ॥वसनालागीं परिधानी
॥१९१॥
म्हणे महाराजा गुरुसी चोरुन ॥तुम्हां परिधानितों गुप्त वसन ॥तरी हें ऐसें वर्तमान ॥बोलूं नका गुरुतें
॥१९२॥
वसन नेसल्या उपरी ॥पाय वंदी उभय करीं ॥भाळ ठेवूनी पदावरी ॥आणिक जात पुढारां
॥१९३॥
मग कानिफाची नेत्रभक्ती ॥पाहुनी तुष्टले देव चित्तीं ॥मग प्रसन्न होऊनि वरदहस्तीं ॥वरा ओपिती कृपेनें
॥१९४॥
मनीं करुनि दृढ विचार ॥विना दिधल्यावाचूनि वर ॥सोडणार नाहीं जालिंदर ॥कृतनिश्वय हा असे
॥१९५॥
ऐसा निश्चय करुनि चित्तीं ॥प्रसन्न चित्तें वर ओपिती ॥जें जें अस्त्र तयाचे शक्ती ॥आम्ही मिरवूं निश्चयें
॥१९६॥
मग सकळीं देऊनि वरप्रदान ॥कानिफा केला वरदवान ॥तें ऐकूनि पावकनंदन ॥विभक्तास्त्र सोडीतसे
॥१९७॥
विभक्तास्त्र होतां प्राप्त ॥सकळ देव झाले मुक्त ॥सांवरुनि वस्त्रभूषणातें ॥नाथापाशीं पातलें
॥१९८॥
मग सर्वत्रीं करुनि नमस्कार ॥म्हणती तव सुता दिधला वर ॥सकळ अस्त्रीं साक्षात्कार ॥आम्ही मिरवूं निजांगें
॥१९९॥
उपरी बोले जालिंदरनाथ ॥पुढें करीन साबरी कवित्व ॥त्यातें साह्य तुम्ही समस्त ॥कृपा करुनि असावें
॥२००॥
मग अवश्य म्हणोनि वचन देती ॥साह्य असों तव कवितीं ॥ऐसें बोलोनि स्वस्थाना जाती ॥विमानारुढ होऊनियां
॥२०१॥
यावरी रमावर आणि उमावर ॥कानिफा आणि जालिंदर ॥बद्रिकाश्रमीं होऊनि स्थिर ॥तीन रात्र राहिले तेथें
॥२०२॥
तेथील स्वाद धुंडीसुत ॥पुढें सांगेल यथास्थित ॥नरहरिवंशीं नाम ज्यातें ॥मालू ऐसें वदताती
॥२०३॥
स्वस्ति श्रीभक्तिकथासार ॥संमत गोरक्षकाव्य किमयागार ॥सदा परिसोत भाविक चतुर ॥द्वादशाध्याय गोड हा
॥२०४॥
श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥ शुभं भवतु ॥ ॥ नवनाथभक्तिसार द्वादशाध्याय समाप्त ॥